[1]Սիրիահայութիւնը, որպէս Սիրիայի քրիստոնեայ համայնք, քանակական ու կազմակերպական առումով բարձր ցուցանիշերով է աչքի ընկել ոչ միայն Սիրիայում, այլեւ Մերձաւոր Արեւելքի միւս համայնքների մակարդակով:
Սիրիայի ճգնաժամի արդիւնքում էլ նոյն համեմատութեամբ տուժող կողմ է հանդիսացել սիրիահայութիւնը, հէնց որպէս Քրիստոնէական եկեղեցու ու հայկական համայնք գտնւելով ծայրայեղական ուժերի թիրախների առաջնային գծում:
Սուննի-սալաֆիական համընդհանուր տեռորիզմի յաջորդ գլխաւոր թշնամին, անշուշտ, տեղական ալաւիական ուժերից յետոյ եւ յատկապէս վերջիններիս հովանաւորելու պատրւակով, հանդիսանում է Իրանը՝ Սիրիայի հարցում իր քաղաքական-դիւանագիտական ներգործութիւնը թիրախ հանդիսանալով:
Թշնամական թիրախ դառնալու հիմքը, սակայն, կայանում է սուննի-սալաֆիական գերծայրայեղական «գաղափարախօսութեան» մէջ, որն քրիստոնեային ու շիա իսլամին գրեթէ նոյն մակարդակի թշնամի է համարում:
Իսկ երբ նկատում ենք, թէ ո՛ր երկրներն ու ուժերն են հովանաւորել ու հովանաւորում նոյն այդ ծայրայեղական տեռորիզմին, առաւել քան երբեւէ՝ ակներեւ են դառնում ընդհանրապէս տարածաշրջանային ու միջազգային միջամուխ ուժերի հակաիրան կեցւածքներն ու ռազմա-քաղաքական միտումները, որոնց նպատակը շրջանային թէ՛ միջազգային մասշտաբում Իրանի մեկուսացումն է:
Հակաիրան տրամադրութիւնները, Սիրիայի եռամեայ տագնապում, սկզբիցեւեթ դրսեւորւել են սուննի երկրներ՝ Թուրքիայի, Ս. Արաբիայի, Կատարի եւ Պարսից ծոցի էմիրանիստ որոշ շրջանակների կողմից, որոնք առանց խորշելու՝ նիւթաֆինանսական ու զինւորական օգնութիւններ են տրամադրել տեռորիստներին: Այս վերջիններն էլ աստիճանաբար գերակշռելով ու շրջանցելով սիրիական տեղական ընդդիմադիրներին՝ տագնապին հաղորդել են կրօնական-ծայրայեղական բնոյթ, դրանից բխող ամենաձախորդ ու քստմնելի հետեւանքներով:
Իրանի դէմ թշնամական վերաբերմունքը աւելիով սաստկացաւ, երբ ի տես Իրանի նորընտիր կառավարութեան եւ նրա միջոցով սեփական դիրքն ու հեղինակութիւնը տարածաշրջանում վերականգնելու միտող հանգամանքները աւելիով իրական հեռանկար պարզեցին:
Արդինւքում՝ նոյն երկրների եւ ուժերի կողմից քաղաքական-դիւանագիտական պայքար շղթայազերծւեց՝ Սիրիայի տագնապի լուծման գծով «Ժնեւ-2» համաժողովում Իրանի որոշիչ մասնակցութիւնն ու դերակատարումը խոչընդոտելու նպատակով, անշուշտ՝ Թուրքիան իր լարախաղաց, իսկ միւս երկրները՝ ուղղակի հակադիր ու հակաշիիզմ կեցւածքներով: Չէ՞ որ այլապէս՝ իրենց իսկ շրջանային հեղինակութիւնն ու դերն էր նւազելու յօգուտ խաղաղարար ու շրջանային այլընտրանքային ուժ Իրանի:
Եւ չէ՞ որ նոյն Իրանի եւ Արեւմուտքի միջեւ յատկապէս ձեւաւորւում էր յարաբերութիւնների բնականոնացման մի հեռանկար, որը երբեւէ ձեռք չէր տալու տարածաշրջանային մրցակից թէ՛ հակամարտող երկրներին ու արմատական հոսանքներին…
Միւս կողմից, սակայն, տարածաշրջանային մակարդակով սիրիական ճգնաժամը այսպէս ասած «Իսլամ-քրիստոնեա»յ թշնամանքի չվերածւելու հանգամանքից ելնելով էր, որ ՄԱԿ-ի թիւ 1 բանագնաց Էբրահիմիի նախաձեռնութեամբ՝ Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի որպէս ներկայացուցիչ՝ բանակցութիւնների է հրաւիրւել Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսի գլխաւորած պատւիրակութիւնը, որը նաեւ իր բաժին մասնակցութիւնն է բերել նախաժնեւեան համաժողովի դրական արդիւնաւորման նպատակով:
Միեւնոյն դրական հեռանկարով ու ելքով էր կարող աւարտւել սիրիական ճգնաժամը եւ այդ առթիւ այսօր իսկ Շւէյցարիայի Մոնտրօ քաղաքում կայացող, բայց արդէն իսկ անարդիւնաւէտ ու տապալւած «Ժնեւ-2» համաժողովը, երբ այնտեղ ներգրաււած լինէր եւ աշխոյժ-որոշիչ մասնակցութիւն ունենար Իրանը, որը, սակայն, ցաւօք, ձախողւեց տարածաշրջանը պատերազմական իրավիճակի մատնող «մրցակից» երկրների եւ ուժերի համատեղ դաւադրութեամբ: Իսկ դրանով, փաստօրէն, վտանգւում են խաղաղ, համերաշխ եւ անվտանգ Մերձաւոր Արեւելքի ու քրիստոնեայ-իսլամ գոյակցութեան նպատակով տարւած ու նախաձեռնւող բոլոր ջանքերը՝ ի վնաս բոլորի:
ԴԵՐԵՆԻԿ ՄԵԼԻՔԵԱՆ
“Ալիք» օրաթերթի գլխաւոր խմբագիր