Փաթեթը կլինի բեկումնային
[1] «Հայոց Աշխարհ» օրաթերթի հարցազրույցը Բեյրութի «Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր Շահան Գանտահարյանի հետ
-Մերձավոր Արեւելքի պատերազմներից մաշվում են հայ համայնքները: Ի՞նչ եք կարծում, անտեսել այս իրավիճակն ու ամեն գնով պահպանել մեր ազգային համայնքնե՞րը, թե՞ հաշվի նստել իրողության հետ, որ հայ համայնքները Մերձավոր Արեւելքում այլեւս հեռանկար չունեն, ու նպաստել հայերի հեռանալուն: Ո՞րն է ձեր դիրքորոշումը:
-Հայկական համայնքները ունեն ռազմավարական նշանակություն հենց Հայաստանի Հանրապետության համար: Մեր համայնքների գոյությունը հանգիստ չի ընկալվում Թուրքիայի կողմից, քանի որ սահմանակից երկրներում բնակվում են իր իսկ ձեռքով ցեղասպանված ժողովրդի ժառանգները: Եվ Մերձավոր Արեւելքի հայաթափումը կամ ընդհանրապես ապաքրիստոնեացումը նպաստավոր է հենց Թուրքիայի համար:
Սակայն անկախ մեր կամքից՝ այդ գործընթացը շարունակվելու է, կա քրիստոնյա բնակչության, այդ թվում եւ հայության մեծ արտահոսք: Եվ այս հարցում իմ կարծիքը հետեւյալն է` փորձել նվազագույն վնասով դուրս գալ իրավիճակից։ Դրա համար մեր նպատակը պետք է լինի հայության արտահոսքը դեպի Հայաստան ուղղելը: Եվ սրան հնարավոր է հասնել Երեւանի ու սփյուռքյան համապատասխան կառույցների համատեղ աշխատանքով: Իսկ որպեսզի այն լինի արդյունավետ, ապա մարդկանց համար պետք է ստեղծվեն անհրաժեշտ կենցաղային պայմաններ:
Որոշ նախաձեռնություններ արդեն կան, բայց դրանք դեռ բավարար չեն: Այսօր Արցախը, Հայաստանի սահմանամերձ բնակավայրերը վերաբնակեցման ու դրանով իսկ ամրացման կարիք ունեն: Եվ հայության հոսքը պետք է հենց այդ տարածքներ ուղղել: Քայլերը պետք է լինեն ծրագրված, միայն բնակարաններ տրամադրելը բավարար չէ, մարդիկ պետք է աշխատանք ունենան: Բայց քանի որ դա չի արվում, շատերը մեկնում են Եվրոպա:
-Բավարա՞ր են մեր քայլերը Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընդառաջ, քանի որ կան դժգոհություններ, թե դարձյալ կարեւորում ենք միջոցառումները, քննարկումները, փոխարենը աշխատանք չի արվում իրավական թղթածրարի ստեղծման ուղղությամբ:
-Համակարծիք չեմ, թե բան չի արվում: Շատ կարեւորում եմ համահայկական Հռչակագրի հրապարակումը, նրանում ներառված են այն հիմնական դրույթները, որոնց համաձայն է համայն հայությունը` Հայաստանում, Արցախում, Սփյուռքում, եւ որից պետք է բխի մեր իրավական թղթածրարը:
Բայց ես ունեմ մի համոզմունք. ամեն մի իրավական փաթեթ բեկումնային չի կարող լինել, մենք նվաճումներ չենք ունենա, քանի դեռ մեզ համար նպաստավոր չէ քաղաքական պահը: Տեսեք, իրավական առումով հասել ենք բարձրակետի` ունենք Սեւրի դաշնագիր, բայց դեռ չենք կարողացել ստանալ այն, ինչ մեզ տրվել է Իրավարար վճռով. պատճառը քաղաքական պայմաններն են:
Ուրեմն հարկ է, որ մենք պատրաստ լինենք քաղաքական նպաստավոր պահին, իսկ դա կլինի այն ժամանակ, երբ գերտերությունների շահերը համընկնեն մեր շահերին:
-Իսկ դրան պատրաստվո՞ւմ ենք, որպեսզի շահերի համընկնման պահին կարողանանք սեղանին դնել մեր պահանջատիրության հստակ փաթեթը:
-Կարծում եմ՝ պատրաստվում ենք, եւ դա երեւում է նախագահ Սերժ Աարգսյանի հայտարությունների բովանդակությունից: Մասնավորաբար նա հայտարարեց` Սեւրը շարունակում է պահել իր իրավական եւ այժմեական նշանակությունը: Հռչակագրում եւս Սեւրը ներառված է:
Չպետք է անտեսել նախկին գլխավոր դատախազ Աղվան Հովսեփյանի հայտարարությունը եւս, որ հնչեց հայ իրավաբանների համագումարում՝ թե Հայաստանը պետք է նախապատրաստվի Թուրքիայից ստանալու իր կորցրած տարածքները: Նման հայտարարությունները նշանակում են, որ Հայաստանը պատրաստվում է միջազգային հանրությանը ներկայանալ իբրեւ իրավատեր:
Ոչ պակաս հատկանշական է եւ այն, որ Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունները, նաեւ Հռչակագիրը Թուրքիան խնամքով անուշադրության է մատնում:
-Թուրքիան նույնպիսի «խնամքով» փորձում է աշխարհի ուշադրությունը ապրիլի 24-ին շեղել Երեւանից եւ ուղղել Անկարա` Գալիպոլիի ճակատամարտի օրը մարտի 18-ից տեղափոխելով ապրիլի 24-ին: Ցավալին այն է, որ թուրքական այդ խեղկատակությանն արձագանքել է Անգլիան, մի երկիր, որը դեռ 1915-ին Օսմանյան Թուրքիային դատապարտել է հայկական կոտորածների համար:
-Մի՞թե նույնը չէ ԱՄՆ պահվածքը. չնայած Վուդրո Վիլսոնն է Իրավարար վճռի հեղինակը, որը գծել է Հայաստանի սահմանները, սակայն նույն ԱՄՆ-ը չի ուզում պաշտոնապես օգտագործել նույնիսկ ցեղասպանություն բառը: Վերստին հաստատվում է այն, որ ամեն ինչ կախված է քաղաքական պահի թելադրած կանոններից:
Բայց դա չպետք է մեզ հուսահատեցնի, չկան մնայուն բարեկամներ, չկան մնայուն թշնամիներ, ու մենք միշտ պետք է լինենք պատրաստ: Թուրքիայի այսօրվա բարեկամները վաղը կարող են լինել նրա թշնամիները:
Հիշեցնեմ երկու կարեւոր փաստ, որին բոլորս պետք է տեղյակ լինենք: Անկարայում բանակցություններից մեկի ժամանակ ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնն այսպիսի միտք է ասել, թե ԱՄՆ-ը պարտական է հայերին դեպի Սեւ ծով ելքի համար: Թուրքական լրատվամիջոցները գրեցին, բայց Թուրքիան խուսափեց խոսել այդ մասին: Փաստորեն Քլինթոնն իր խոսքով թուրքերին հիշեցրել էր Վիլսոնի սահմանագծած Հայաստանի մասին` Տրապիզոնով դեպի Սեւ ծով, իհարկե, առանց այդ փաստաթղթերի` Սեւրի դաշնագրի, Իրավարար վճռի անվանումները տալու:
Երկրորդ փաստը դարձյալ շատ կարեւոր է. Պենտագոնի վերլուծական բաժանմունքը հրապարակել է իր կանխատեսումների փաթեթը առաջիկա 20 տարիների համար: Նրանում հստակ նշվում է, թե նախատեսվում է Թուրքիայի տարածքային ամբողջականության մասնատում: Սրանք փաստեր են, որոնց հետ պարտավոր ենք հաշվի նստել: Այսինքն՝ այն պահին, երբ ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունները կլարվեն, այս փաստերը կարեւոր խաղաքարտեր կդառնան:
Ինչ վերաբերում է ապրիլի 24-ին Երեւան գալուն թե Անկարա գնալուն, կարծում եմ, կկիրառվի միջազգային հայտնի գործելոաճը, այսինքն՝ այն, ինչ անում է Մինսկի խումբը. շատ լավ իմանալով, որ զինադադարը խախտող կողմը Ադրբեջանն է, սակայն խոսքը հավասարաչափ ուղղում է երկու կողմերին: Նույն կերպ էլ լավ իմանալով, թե ինչու Թուրքիան Գալիպոլիի ճակատամարտի օրը փոխեց, աշխարհի երկրներն իրենց ներկայացուցիչներին կուղարկեն ե՛ւ Երեւան, ե՛ւ Անկարա:
Բայց որպեսզի Հայաստան եկողները լինեն առավել ներկայացուցչական անձինք, լրջորեն պետք է գործի ե՛ւ Հայաստանը՝ իր դիվանագիտական խողովակներով, ե՛ւ Սփյուռքի հայկական համայնքները` իրենց լոբբիստական խմբերով:
Եթե թուրքերը Գալիպոլին նշելու են միայն Թուրքիայում, ապա Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը բացի Երեւանից կնշվի աշխարհի կարեւորագույն կենտրոններում:
ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ
armworld.am