[1] Գաղտնիք չէ, որ աշխարհի հայկական համայնքները կը զբաղին բազմաթիւ ծրագիրներ մշակելով` 2015 թուականի ապրիլ 24-ին` Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի առնչութեամբ:
Գաղտնիք չէ նաեւ, որ Թուրքիոյ կառավարութիւնը եւ անոր գործակալները յայտարարուած հայկական բոլոր ծրագիրներուն ուշադրութեամբ կը հետեւին, որպէսզի Անգարա կարենայ հակաքայլերու ձեռնարկել ընդդէմ ակնկալուող հայկական «ցունամիին»:
Ցեղասպանութեան հարիւրամեայ տարելիցէն երկու տարի առաջ իրենց ծրագիրները հրապարակելով` հայերը թուրք ժխտողականներուն կը հայթայթեն արժէքաւոր տեղեկութիւններ եւ բաւարար ժամանակ` որոշելու, թէ ինչպէ՛ս կարելի է լաւագոյնս խափանել հայկական ոգեկոչման ձեռնարկները:
Հայերը պէտք է հասկնան, որ իրարու յաջորդող թրքական կառավարութիւնները ունեցած են Ցեղասպանութեան ժխտման երկարատեւ պատմութիւն: Ըստ էութեան, Ցեղասպանութեան ոճրագործութիւնը եւ անոր քողարկումը գրեթէ մէկ դար առաջ միաժամանակ մշակուած էին երիտթուրքերու վարչակարգին կողմէ: Բացի ատկէ, Թուրքիան, իբրեւ հզօր պետութիւն, կը ձգտի եւ պատրաստ է իր զգալի միջոցները օգտագործելու ամբողջ աշխարհին մէջ հայկական քաղաքական նախաձեռնութիւններուն հակահարուած տալու համար: Անգարա պարբերաբար կը ճնշէ, կը սպառնայ եւ նոյնիսկ բռնութեան կ’ենթարկէ բոլոր այն մարդիկը, կազմակերպութիւնները եւ պետութիւնները, որոնք կը ճանչնան Հայոց ցեղասպանութեան իրողութիւնը:
Փոքրիկ օրինակ մը բերեմ, թէ ինչպիսի՛ ժխտական զարգացումներ կրնան ըլլալ ապագային: Նկարահանման խումբ մը վերջերս յայտարարեց, որ մտադիր է կարեւոր ժապաւէն մը նկարահանել Հայոց ցեղասպանութեան մասին` Միշել Ահարոնեան-Մարքոմի «Երկինքէն երեք խնձոր ինկաւ» վէպին հիման վրայ: Անցեալ ամիս Պոլիս կատարած այցելութեան ընթացքին ժապաւէնի արտադրող Սոնա Թաթոյեան հարցազրոյց տուած էր թրքական թերթին` հաւանաբար անտեղեակ ըլլալով Հայոց ցեղասպանութեան առնչուող նիւթերուն մէջ թրքական լրատուամիջոցներու տխրահռչակ խեղաթիւրումներու մասին: Թաթոյեանին բախտը բերած է, որ ան հարցազրոյց տուած էր Թուրքիոյ հեղինակաւոր թերթերէն մէկուն` «Ռատիքալ»-ին, որ յայտնի է Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ իր ազատական հայեացքներով:
Սակայն, նոյնիսկ այս պարագային, «Ռատիքալ»-ի նիւթին մէջ առկայ էին որոշ փոքր աղաւաղումներ: Դրութիւնը ա՛լ աւելի վատ էր Թաթոյեանի հարցազրոյցին անգլերէն թարգմանութեան մէջ, որ կատարուած էր քիչ ճանաչում ունեցող «Ալ-Մոնիթըր» կայքէջին կողմէն, ուր լրջօրէն խեղաթիւրած էին անոր տեսակէտները:
Օրինակ, «Ռատիքալ» թերթին Թաթոյեանին յայտարարութիւնը, որ Ցեղասպանութեան զոհերուն ոսկորները դուրս ցցուած էին Սուրիոյ Տէր Զօրի եւ Ռաս ուլ Այնի անապատներու աւազներէն, խեղաթիւրուած էր «Ալ-Մոնիթըր» կայքէջի կողմէ իբրեւ` «Մենք կը փշրէինք գանգերը եւ կը նետէինք ոսկորները»: Անկէ՛ աւելի վատ, «Ալ-Մոնիթըր»-ը կեղծ մէջբերում կատարած էր Թաթոյեանէն` նշելով, որ` «անոնք [հայերը] պէտք է մոռնան Ցեղասպանութիւնը»: Իրականութեան մէջ ան ըսած էր. «Խաղաղութեան կնքումը Անատոլիայի հետ, թուրքերու հետ, չի նշանակեր մոռնալ Ցեղասպանութիւնը կամ հանդուրժել թրքական ժխտողական քաղաքականութիւնը»:
Բնականաբար, Թաթոյեան վշտացած էր Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ իր խոր համոզումներու աղաւաղումներուն համար: «Ասպարէզ» թերթին տուած իր հարցազրոյցին մէջ ան կտրականապէս հերքած էր, որ երբեւէ հայերուն ըսած ըլլայ մոռնալ Ցեղասպանութիւնը. «Ես նման յայտարարութիւն չեմ ըրած: Ինչպէ՞ս կրնայի: Ինչպէ՞ս կրնայի նման բան ըսել հարցազրոյցի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան ժապաւէնի մասին, երբ ես անձամբ կ’օգնեմ անոր ստեղծման»:
Քանի որ «Ալ-Մոնիթըր» կայքին յօդուածը եղած է անգլերէն լեզուով, ապա օտար ընթերցողներուն մեծ մասը կարդացած էր Թաթոյեանի հարցազրոյցին աղաւաղուած տարբերակը, որ լայնօրէն տարածուած էր համացանցի մէջ: Բազմաթիւ ընթերցողներ մեծ հիասթափութիւն ապրած էին` Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ անոր անունով ներկայացուած հայեացքներու պատճառով: Ասիկա լուրջ հարուած է Թաթոյեանի ջանքերուն, քանի որ մեծ ժապաւէններու ստեղծումը շատ ծախսատար է, որ հսկայական ներդրումներ կը պահանջէ: Երբ հաւանական ֆինանսական աջակիցները երես թեքեն, անիկա կործանարար ազդեցութիւն կրնայ ունենալ անոր ծրագրի իրագործման վրայ:
Սակայն Թաթոյեան կը շարունակէ հաւատարիմ մնալ իր ժապաւէնի ծրագրին: Ան կը գիտակցի, որ` «ժապաւէնի արտադրութեան ժամանակ մնայուն փորձեր կատարուած են մեր ուշադրութիւնը շեղելու Հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմական ծաւալուն կարեւոր ժապաւէն նկարահանելու նպատակէն: Նման փորձեր դիմակայելու լաւագոյն ուղին ժապաւէնի վրայ կեդրոնանալն է եւ զայն աշխարհին ցոյց տալու համար նկարահանելը: Ժապաւէնը կը խօսի իր մասին», ըսած է ան «Ասպարէզ»-ին:
Պարզ չէ, թէ արդեօք Թաթոյեանի հարցազրոյցին աղաւաղումը վատ թարգմանութեան հետեւա՞նք է, թէ՞ միտումնաւոր կատարուած է Հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմող կարեւոր ժապաւէնը վարկաբեկելու նպատակով: Այնուամենայնիւ, այսօրուընէ մինչեւ 2015 թուականի ապրիլ 24-ը, հաւանական է, որ հայերը բախին բազմաթիւ թրքական չարակամ ծրագիրներու` Թուրքիայէն արդարութիւն պահանջող հայկական նախաձեռնութիւնները տապալելու համար:
Հայերը զգօն եւ շրջահայեաց պէտք է ըլլան Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեայ տարելիցի առնչութեամբ իրենց ծրագիրները հրապարակելու ժամանակ: Յատուկ ձեռնարկներու եւ ծրագիրներու նախաձեռնման հանգրուաններուն շատ քիչ մանրամասնութիւններ պէտք է բացայայտել հանրութեան: Պէտք է կարելի եղածին չափ թրքական կառավարութիւնը հեռու պահել նախատեսուած հայկական ձեռնարկներու մասին տեղեկացուած ըլլալէն, որպէսզի Անգարա վաղօրօք տեղեկութիւններ եւ ժամանակ չունենայ դիմակայելու եւ վարկաբեկելու հայկական արդար պահանջները` մարդկութեան դէմ գործած 20-րդ դարու ամենանողկալի ոճրագործութիւններէն մէկուն 100-ամեայ տարելիցին առնչութեամբ:
ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի
հրատարակիչ եւ խմբագիր