[1]Ուրբաթ օր Պոլսոյ Թաքսիմ հրապարակին վրայ ընթացք առաւ բողոքի ցոյց մը, որ շուտով ոչ միայն իր խաղաղ բնոյթը փոխեց, այլ նաեւ տարածուեցաւ 48 նահանգներու մէջ` հասնելով մինչեւ իսկ Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննա, ինչ որ ցոյց կու տայ, թէ ցոյցերուն իսկական պատճառը Թաքսիմ հրապարակին մէջ գտնուող Կեզի այգիի քանդման որոշումէն բխող բնապահպանական դժգոհութիւն մը չէ. այդ որոշումը պարզապէս այն կաթիլն է, որ բաժակը յորդեցուց:
Նշեալ որոշումին դէմ բողոքող շուրջ 50 բնապահպաններու դէմ ոստիկանութեան կիրարկած բռնի ուժը առիթ ընծայեց, որ Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի կիրարկած քաղաքականութեան տարբեր երեսներուն նկատմամբ խոր դժգոհութիւն ունեցող քաղաքացիներն ու քաղաքական ուժերը իրենց պոռթկումը արտայայտեն:
Բողոքի ցոյցերուն կը մասնակցին տարատեսակ քաղաքական ուժեր` Հանրապետական ժողովուրդի կուսակցութիւնը, քրտական Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութիւնը, Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնը, ազգայնական եւ իսլամական թեքում ունեցող Անկախ Թուրքիա կուսակցութիւնը, իսլամական Ուրախութիւն կուսակցութիւն, Տողու Փերինչեքի ղեկավարած Աշխատանքի կուսակցութիւնը, ձախակողմեան Ժողովրդավարական ձախ, Ընկերվար աշխատաւորական եւ Թուրքիոյ համայնավար կուսակցութիւնները, Թրքական երիտասարդութեան համադաշնակցութիւնը, բնապահպաններ, ինչպէս նաեւ հասարակ քաղաքացիներ: Վերոնշեալներուն իւրաքանչիւրը բողոքի ցոյցերուն կը մասնակցի մեկնելով քաղաքական, ընկերային եւ գաղափարախօսական տարատեսակ դժգոհութիւններէ` խօսքի ազատութեանց սահմանափակում, երկրի իսլամականացում, եւրոպական արեւելումէն հրաժարում եւ այլն:
Թուրքիոյ քեմալականները գաղափարախօսական դրդապատճառներով կը փորձեն ցոյցերը նմանցնել ամերիկեան «Գրաւէ՛ Ուոլ Սթրիթը» ցոյցերուն եւ զայն կը կոչեն «Գրաւէ՛ Թաքսիմը» կամ «Գրաւէ՛ Կեզին», սակայն ամերիկեան ցոյցերը միայն տնտեսական դժգոհութեան ենթահողի վրայ էին, իսկ այս պարագային տարատեսակ դժգոհութիւններ գոյութիւն ունին: Իրողութեան մէջ Թուրքիոյ վերջին զարգացումներուն մէջ կարելի է տեսնել «Արաբական գարնան» եգիպտական դիպաշարին հետ նմանութիւններ:
Հեգնական է, որ Էրտողան օրին Եգիպտոսի նախագահ Հիւսնի Մուպարաքի եւ արաբական այլ երկիրներու ղեկավարներուն ժողովուրդին ձայնին ականջ տալու դասեր կու տար, իսկ այսօր Թուրքիոյ վարչապետին յայտարարութիւններն ու յամառութիւնը Մուպարաքն ու անոր կեցուածքները կը յիշեցնեն: Եգիպտական դիպաշարին հետ նմանութիւններու շարքին մէջ կարելի է նշել նաեւ այն, որ թրքական ոստիկանութիւնը բիրտ ուժ օգտագործեց, ապա Թաքսիմէն հեռացաւ, ճիշդ ինչպէս եգիպտական ոստիկանութիւնը բռնի ուժ օգտագործելէ ետք հեռացաւ Գահիրէի Թահրիր հրապարակէն, ինչպէս նաեւ Թաքսիմի եւ Թահրիրի օրինակներուն մէջ կը գտնենք այդ հրապարակները հաւաքուած տարբեր գաղափարախօսութեանց տէր եւ տարբեր օրակարգեր հետապնդող ուժերու պատկերը: Այս բոլորը ցոյց կու տան, թէ «Արաբական գարնան» եգիպտական տարբերակը Թուրքիա հասած է:
Տիրող կացութեան շարունակումը անշուշտ իր ազդեցութիւնը պիտի ունենայ Թուրքիոյ արտաքին քաղաքականութեան վրայ. Թաքսիմի դէպքերը Միջին Արեւելքի երկիրներուն համար ջատագովուող թրքական բնորդին մահն են, ինչպէս նաեւ նոր օսմանական վարդապետութեան հասած ծանր հարուած մը: Գործնական գետնի վրայ Թաքսիմի դէպքերուն առաջին զոհը կրնայ ըլլալ «Սուլթան» Էրտողանի այս ամիս նախատեսուած Կազա յաղթական մուտքի ծրագիրին առնուազն յետաձգումը, իսկ աւելի հեռահաս գործնական հետեւանքներու համար պէտք է սպասել Թուրքիոյ մէջ 2014-ի նախագահական ու տեղական կառավարման մարմիններու, ինչպէս նաեւ 2015-ի խորհրդարանական ընտրութեանց նախօրեակին տեղի ունեցող թաքսիմեան դէպքերուն զարգացումներուն:
ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ
aztagdaily.com