Tert.am-ի հետ զրույցում Արցախի փոխվարչապետ Արթուր Աղաբեկյանն անդրադառնում է ՀՀ պաշտպանության նախկին նախարար Սեյրան Օհանյանի պաշտոնանկությանը, Սամվել Բաբայանի՝ առաջնագծի մասին հայտարարություններին, «Մարտիկ» հիմնադրամի միջոցներին, «1000 դրամ նախագծին», իր ապաքաղաքական ապագային և այլ հարցերի:

-Պարո՛ն Աղաբեկյան, բանակում իրականացված այս փոփոխությունները` Սեյրան Օհանյանի պաշտոնանկություն, Խաչատուրովի` ԱԽ տեղափոխություն, ՊՆ-ում քաղաքացիական անձանց ներգրավում, ինչպե՞ս եք գնահատում:

-Ցանկություն չունեմ քաղաքական գնահատականներ տալու: Սեյրան Օհանյանն իմ ընկերն է, նրա հետ առ այսօր էլ շարունակում եմ հանդիպել, խոսել, Սեյրան Օհանյանը մեծ ավանդ ունի մեր բանակի կայացման գործում: Մովսես Հակոբյանը մարտական ընկերս է, 93-94թթ. ռազմական գործողությունների ժամանակ իմ ողջ ձախ թևի հրամանատարն է եղել, և վստահ եմ, որ փայլուն է կատարելու իր առաքելությունը:

-Իսկ պաշտոնանկությունից հետո հանդիպե՞լ եք Սեյրան Օհանյանի հետ:

– Իհարկե, ոնց կարող էի չհանդիպել:

-Ձեզ հայտնե՞լ է իր ծրագրերի մասին, որովհետև իրեն կապում են ընդդիմադիր դաշտի ինչ-ինչ պրոյեկտների հետ:

-Ինձ թվում է՝ այդ կապողները երբեք Սեյրան Օհանյանից չեն լսել Սեյրան Օհանյանի հետագա անելիքների մասին: Կարծում եմ՝ մի օր նա իր հետագա անելիքների մասին կհայտարարի:

-Ինքը միայն ասել էր, որ իրեն ոչ ոք ՀԱՊԿ Գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը չի առաջարկել և որ չի պատրաստվում ստանձնել այն: Այստեղ նեղացածության ելևէջներ չե՞ք զգում:

-Չեմ կարծում, չեմ ուզում նման ձևակերպում տալ: Հիմա, որ ինձ էլ առաջարկեին ՀԱՊԿ-ի հրամանատար, հաստատ կմերժեի:

-Ինչո՞ւ:

-Դա կարևոր չէ, համարում եմ, որ Սեյրան Օհանյանը դեռ անելիք ունի:

-«1000 դրամ նվիրատվություն» նախագիծը հայ հասարակության կողմից մեծ քննադատության արժանացավ: Ձեր գնահատականը:

– Ես ուսումնասիրել եմ Մեծ Բրիտանիայի փորձը, ԱՄՆ-ի բանակը, Իրանի բանակը, Իրաքի նախկին վարչակազմի օրոք իրենց Զինված ուժերը: Ես փորձել եմ հասկանալ՝ վերջը մեխը ո՞րն է ու շեշտը ինչի՞ վրա դնենք մեր այս՝ քիչ մարդկային ու ֆինանսական ռեսուրսներով ու այս աշխարհագրական դիրքի մեջ գտնվող բանակին առավելություն տալու համար: Մենք ուշացել ենք այս նախագիծը կյանքի կոչելու առումով, բայց լավ է ուշ, քան ավելի ուշ: Ի սեր Աստծո, մի հատ վերցրեք, նայեք` պաշտպանությանը հատկացված միջոցները քանի՞ տոկոս են կազմում ՀՆԱ-ի, և մենք կհասկանանք,որ խախտել ենք բոլոր միջազգային չափորոշիչները:

-Ասացիք, որ հրամանատարներին չեն դատում, որ դա չգրված օրենք է, բայց այս 1000 դրամի նախաձեռնությունը, որը ողջունում եք, իրականում քննադատության տեղիք տվեց այն համատեքստում, որ հրամանատարները գռփում են, իսկ 1000 դրամը ուզում են ժողովրդից: Օրինակ` Վահան Բադասյանն առաջարկեց, որ գեներալների ու հրամանատարների՝ «հեկտարներով բնակարանները» հանեն աճուրդի ու այդ գումարներն ուղղեն այդ հիմնադրամին: Սա բարձրաձայնում եմ, որովհետև այն հավաքական կարծիք է: Հիմա չքննադատի՞ հասարակությունը` նման ունեցվածք ունեցող հրամանատարներին:

-Այդ հարցն ինձ տալիս եք որպես նախկին հրամանատարի: Ցանկացած հայտարարություն պետք է ունենա հասցեատեր: Կարող է մեկ ուրիշ տեղ էլ, մի լրագրողի հետ հանդիպման ժամանակ ցանկ հրապարակեն, որտեղ նաև իմ անունն են տալիս: Ես երբեք չեմ կարողանում հանդուրժել այս մոտեցումը, երբ մենք անհասցե հայտարարություններ ենք անում: Չեմ մտածում, որ «հրամանատար» ասվածը 2-3, 4-5 մարդ է, այլ՝ դասակի հրամանատարից մինչև զորամիավորման հրամանատար…

-Բայց ինչու անհասցե, կոնկրետ տներ են հրապարակում` 3-4 հարկանի:

-Ինձ թվում է`3-4 հարկանի տուն ունեցող մարդ մեզնից պակաս մտահոգ չէ: Եվ ես ցանկություն չունեմ բևեռացման կողմնակիցը լինել այս գործընթացի, որը տեղի ունենում մեր երկրում: Երբ փորձում են բաժանարար գծեր գծել` հարուստների ու աղքատների, ունևորների ու ոչ ունևորների, դղյակ ունեցողների, չունեցողների:

-Դա բաժանարար գիծ չէ, հասարակությունը արդարություն է պահանջում:

-Էդ դեպքում, հասարակությունը թող իմանա` ով է հրամանատարը: Արդյո՞ք հասարակությունը գիտի` ո՞վ է հրամանատարը, որպեսզի նման անհասցե հայտարարություն չանի: Ո՞վ է դասակի, վաշտի, գումարտակի հրամանատարը, զորամիավորման, ո՞վ է այն գեներալ մայորը, ում ենթակայության տակ 2-3 հազար մարդ կարող է մարտի գնալ: Գիտե՞ք՝ «հրամանատար» սահմանման համար պետք է հասկանալ ո՞վ է զինվորը:

-Զինվորը հայրենիքը պաշտպանողն է:

-Հայրենիքն ինչպե՞ս են պաշտպանում՝ բռնի ուժի գործադրմամբ: Ո՞վ է հրամանատարը՝ բռնի ուժի կառավարիչն է: Մենք կարողացել ենք մեր իրական գնահատականը տալ մեր հրամանատարներին, որպես բռնի ուժի կառավարիչների, մարտի տանող մարդու, որին չեն դատում: Մարդ, որը շարում է իր զորքը մարտի տանելու համար, լավ-լավ ելույթներ է ունենում ու շարքին նայելով ասում է, որ բոլորս մի մարդու նման պետք է հետ գանք, բայց հոգու խորքում` մտածում է, որ նման բան հնարավոր չէ: Հաստատ զոհեր ու այլ կորուստներ է ունենալու:

– Այսինքն` մեծ խարիզմայի տեր մարդ, որի թուլությունների նկատմամբ, ըստ Ձեզ, հասարակությունը պետք է ավելի ներողամիտ լինի:

-Գիտեք, որ մենք պետք է նախ, մատնացույց անենք իրական հրամանատարին: Նաև կտեսնենք, որ այնքան մարդիկ կան, որ իրավունք չունեն լինել հրամանատար: Իսկ ինչ վերաբերում է նախաձեռնությանը, չեմ կարծում, որ ժողովուրդը քննադատորեն է վերաբերում:

-Գագիկ Մելիքյանի նմա՞ն եք մտածում, որ դա մի խումբ ֆեյսբուքահայ տականքներ են:

-Ոչ, ոչ էլ Գագիկ Մելիքյանի նման: Ես կարծում եմ` նախաձեռնողները թերացել են և հասարակական քննարկումներ քիչ են անցկացրել: Եվ մի քանի տարի առաջ ես Սեյրան Օհանյանի հետ նման զրույց եմ ունեցել, որ կարիք կա նոր մոտեցման:

-Կողմնակի՞ց էր:

-Մենք քննարկել ենք այդ հարցը, ես ներկայացրի իմ մոտեցումը:

-Կանանց բանակի զորակոչելու մասին ինչ կասեք:

-Լավ է՝ չտաք նման հարց: Բացասական եմ վերաբերում: Ես նոր ասացի՝ ով է զինվորը` բռնի ուժի գործադրողը: Չէի ցանկանա հայ կնոջը տեսնել բռնի ուժ գործադրելիս: Բայց նաև կարծում, որ ԶՈւ-ում կանայք պետք է ընդգրկվեն այնպիսի պաշտոնների, որը չի ենթադրում դա: Այսինքն` ապահովման ստորաբաժանումներում: Մենք, եթե համեմատվում ենք Իսրայելի հետ, պետք է հիշենք, որ մենք մեր կանանց չենք թողնում գերեզմաններում մասնակցել թաղման արարողությունների:

-ԼՂ ՊԲ նախկին հրամանատար Սամվել Բաբայանը, անդրադառնալով առաջնագծում կատարված աշխատանքներին, այն հանգամանքին, որ մեծ ծավալի խրամատներ են փորվել, ասաց, որ 25 տարի է` փորում են ու նույն մետաղյա ջարդոնն է: Այսինքն` փորելով չէ, մեզ պետք է քաղաքականություն փոխել:

-Գիտեք, ռազմավարությունը չեն փոխում, ռազմավարությունը քաղաքական կեցվածք է հակառակորդի նկատմամբ, որը միշտ մնում է նույնը, քանի դեռ այդ հակառակորդը կա: Ինչ վերաբերում է մարտավարությանը, ապա խանգարել հրամանատարին, որն ընդամենը պատասխանատվություն է կրում առաջնագծի կահավորման առումով, նկատի ունեմ գնդի հրամանատար, դասակի հրամանատար, խանգարել նրան կազմակերպել պաշտպանությունը, իր հնարքները գործադրել և քննադատել նրան՝ դրանք այդպես մշակելու և գործադրելու համար, լինի «ժեշտից բանկա», թե ինչ, առնվազն սխալ է, որովհետև հրամանատարը ճիշտ է: Այն օրը, երբ չենք ընդունի հրամանատարի ճիշտ լինելը, այդ օրը դատապարտված ենք պարտության, որովհետև հրամանատարը ճիշտ է: Ցանկացած վերադաս պետք է գնահատի իր ստորադասին, որ նա ճիշտ է, որովհետև միայն դա է բերում հաղթանակի: Եվ հենց այնպես չէ, որ ասում են, թե հրամանատարներին չեն դատում, հենց այնպես չէ, որ ցանկացած կանոնադրության մեջ կա չգրված օրենք, ըստ որի՝ հրամանատարը միշտ ճիշտ է: Դա բխում է ապագա հաղթանակից: Ինչ վերաբերում է առաջնագծին, ապա ԼՂ սահմանի ողջ երկայնքով ապրիլյան գործողություններից հետո վերանայում է տեղի ունեցել: Եվ հակառակորդը, կլասիկ մարտից բացի, գործադրել է նաև այլ մեթոդներ և դրա համար նոր ռեսուրսներ են անհրաժեշտ՝ նորացված հակառակորդին դիմակայելու համար: Փառք մեզ, որ կարողացել ենք հասկանալ սա: Ցավոք, մենք սա չէինք արել 1 տարի առաջ: Բայց մենք առաջնագիծ ենք կահավորում, ինժեներական աշխատանքներ ենք իրականացնում։ Խրամատները փորվել են ու շարունակվելու են փորվել։ Եվ ամեն հրամանատար, գալով պաշտոնի, միշտ գտնելու է, որ փորված խրամատները շատ քիչ են: Բա զինվորն առաջնագծում ի՞նչ պետք է անի, պետք է խրամատ փորի: Առաջին խրամատը փորելուց հետո պետք է երկրորդը փորի, հետո՝ 5-րդը:

-Նաև Սամվել Բաբայանն ասել էր, որ «Իսկանդերը» հարձակվողական զենք է, բայց մեզ պետք է պաշտպանական զենք: Նաև, որ «Իսկանդեր» ունենալը դեռ հերիք չէ, պետք է նաև «դուխ» ունենալ այն օգտագործելու համար:

-Պաշտպանական ու հարձակվողական զենքերն իրար չեն խանգարում: Իրականում, մեր ռազմական թատերաբեմում «Իսկանդերի» անելիքը չի կարող տակտիկական լինել, քանի որ այստեղ զորքերի տեղաշարժերը այնպիսի զանգվածային բնույթ չունեն ու այնպիսի կուտակումներ չեն, որ կիրառվի «Իսկանդեր», և հատկապես լոկալ ռազմական գործողություններում, ինչը եղավ ապրիլյան օրերին, հրամանատարն առնվազն ախմախ պետք է լինի, որ «Իսկանդեր» կիրառի: Եվ թատերաբեմում «Իսկանդերն» ավելի շատ դիտարկենք որպես оружие возмездия (հատուցման զենք): Եվ, հետևաբար, հարց՝ իսկ արդյո՞ք պահն է այդ оружие возмездия-ն կիրառելու: Սա, իհարկե, չի վերաբերում ունենալ-չունենալուն: Իհարկե պետք է ունենալ:

-Բայց մենք ունե՞նք բավարար չափով ռազմական տեխնիկա: Սամվել Բաբայանն այդ էր ասում:

– Իմ կարծիքով՝ այո: Մենք պաշտպանական մարտը վարելու համար ունենք ամեն ինչ: Մենք ունենք բացեր, որոնց պետք է լուծումներ տանք: Ես տեսնում եմ, որ նոր Պաշտպանության նախարարը փորձում է լուծումներ տալ: Ես շատ ուրախացա, երբ իմացա այս օրենսդրական նախաձեռնության մասին: Ցավոք, դա 10-15 տարով ուշացած իրադարձություն է (1000 դրամ նվիրատվության մասին նախագիծը), բայց լավ է ուշ, քան ավելի ուշ: Եվ պաշտպանական մարտը վարել՝ չի նշանակում պաշտպանություն և վերջ: Պաշտպանական մարտի մեջ մտնում են հակահարձակումները, մտնում է հակառակորդին հետևելն ու ջախջախելը մեկ այլ տարածքում: Պաշտպանությունը հո մի խրամատ չէ, որ մեջը նստես, ոչ առաջ, ոչ հետ: Այն իր մեջ լայն իմաստ պարունակող գործողություն է:

– Պարո՛ն Աղաբեկյան, ԱԺ-ում երեկ քննարկվող հարցին, թե ո՞ւր են «Մարտիկ» հիմնադրամի փողերը, պաշտպանության նախարարն ասաց, թե չգիտի:

– Հանգստացնեմ բոլորին, «Մարտիկ» հիմնադրամի մայր գումարը պահվում է բանկային տարբեր համակարգերում, որոնք անձեռնմխելի են: Կանոնադրությամբ: Իսկ կանոնադրություն գրողը Արթուր Աղաբեկյանն է, և այն ձևակերպված է այնպես, որ անգամ մեծ ցանկության դեպքում ո՛չ հիմնադրամի նախագահը, ո՛չ գործադիր տնօրենը, ո՛չ հոգաբարձուների խորհուրդը չի կարող ծախսել այդ գումարը, որովհետև դա կլինի ոչ կանոնադրական ծախս: Ասեմ ավելին՝ մեր կանոնադրության մեջ նշվում է, որ կանոնադրության այս կետը փոփոխության ենթակա չէ: Ցավոք, այն նպատակը, որ փորձում էինք լուծել հիմնադրամը ստեղծելիս, իրականություն չդարձավ, այսինքն՝ մեզ չհաջողվեց սա դարձնել համատարած` յուրաքանչյուր հայի հաշվով, մենք նախատեսել էինք, որ առնվազն 1 միլիոն հայ, անկախ իր բնակության վայրից, անկախ նրանից, թե երբ է ծնվել ու անգամ՝ մահացել, իր մասնակցությունը կբերի այդ հիմնադրամին՝ իր անունը զետեղելով համացանցում և 100 դոլարով իր մասնակցությունը բերելով մայր գումարին, որոնց տոկոսները հետագայում նորից դառնում են 100-ավոր դոլարներ ու նստեցվում են արցախյան պատերազմում զոհված զինծառայողներին հաշիվներին:

-Որքա՞ն գումար կա հիմնադրամում:

– Հիմա ունենք 1 միլիոն 200 հազար դոլար, այսինքն`մոտ 12 000 մասնակից: Նորմալ եմ վերաբերում այդ քննադատությանը, մի քիչ էլ թերացել ենք, հետագայում ավելի թափանցիկ չենք աշխատել, ինտերնետային էջը չենք համալրել: Բայց մեր սխալը մոտ ապագայում կուղղենք:

-Ձեզ չեն առաջարկե՞լ, որ այս 1000-ական դրամները փոխանցեք այդ հիմնադրամին:

-Մենք անմիջապես կմերժենք, որովհետև դա դեմ է մեր կանոնադրական նպատակին:

-Ասել էիք, որ քաղաքականությունից հեռանալու եք, այս մտադրությունը դեռ ուժի մե՞ջ է:

-Այո, նման ցանկություն ունեմ: Սահմանադրական բարեփոխումների ավարտից հետո, կարծում եմ, առաջին եռամսյակին կհեռանամ քաղաքականությունից: Կհաջողվի՞, թե ոչ, վստահ եմ, որ կհաջողվի:

Քանի որ Ալիևը ներկայացրեց, որ ապրիլին իր թիվ 1 խնդիրը Լելե Թեփե բարձունքը գրավելն էր, գնաց ու նկարվեց այնտեղ

-Պարո՛ն Աղաբեկյան, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Բաքվի 60 հազարանոց զորախմբով վերջին զորավարժությունների ժամանակ հայտարարեց, թե «Ադրբեջանը վերադարձնելու է իր տարածքներն այնպես, ինչպես վերադարձրեց Լելե Թեփեն»։

-Հասկանալի լինելու համար պիտի մի քիչ հեռվից գամ: Տեսեք՝ Գլխավոր շտաբը կանխատեսում է հակառակորդի հարվածի ուղղությունը, և դա կանխատեսելի էր: Սա ցանկացած բանակի պարտականությունն է. եթե ունես հակառակորդ, պետք է նաև տաս գնահատական հակառակորդի հարվածի ուղղության վերաբերյալ: Ցավոք, ռազմական գործողությունների ավարտից կամ նոր զինադադարից հետո իրական գնահատական չեղավ, թե ինչ նպատակներ էր դրել իր առջև հակառակորդը: Հայկական քաղաքական միտքը, փորձագետները, տեղին-անտեղի, մտածված կամ ոչ, ամեն մեկը փորձեց հակառակորդի փոխարեն գնահատել, հակառակորդն իր նպատակին հասա՞վ, թե ոչ: Ես էլ առիթ ունեցել եմ այս մասին խոսելու ու միշտ հորդորել եմ գեներատալիտետին, որ պետք է իրական գնահատական տալ հակառակորդի գործողություններին:

-Ձեր կարծիքով՝ մեր գեներալիտետի գնահատականներն ադեկվատ չէի՞ն:

– Տարբեր գնահատականներ եղան, բայց հրապարակայնորեն չտեսա հակառակորդի գործողությունների իրական գնահատական: Մենք՝ զինվորականներս կամ իսկական փորձագետներս, վերլուծություններն անելով՝ ունեինք մեր մոտեցումները: Եթե ցանկացած մարտից առաջ կամ հետո քո հետախուզությունն իրական փաստերի չի տիրապետում, փաստերի, որոնք հստակ են, նշված՝ քարտեզների վրա և վավերացված` հակառակորդի Գերագույն գլխավոր հրամանատարի կողմից, և եթե չունես այդ փաստաթուղթը քո ձեռքի տակ և եթե մարտի ժամանակ հակառակորդի գեներալ չես վերցրել ու նրա պայուսակի մեջ նման քարտեզ չես գտել, ուրեմն ինչպես տալ գնահատական, թե իրադարձություններն ինչպես են զարգացել այդ մի քանի օրերի ընթացքում: Եթե չկան այլ իրական տվյալներ: Նման փաստաթուղթ մեր հետախուզությունն իր ձեռքի տակ չուներ, իրական քարտեզ չենք ունեցել, գեներալ գերի չենք վերցրել՝ իր պայուսակի միջի քարտեզով, որպեսզի կարողանայինք գնահատել՝ ի վերջո հակառակորդն ի՞նչ նպատակ էր դրել իր առջև՝ ռազմական գործողություններ վերսկսելիս: Ոստի մնում էին փորձագիտական գնահատականները: Բայց դրանց թվում չտեսա վերջնական ձևակերպված և Գլխավոր շտաբի կողմից ներկայացված իրական գնահատական: Ես նման բան ոչ մի տեղ չկարդացի, (ԳԽ մակարդակով) թեկուզ առանձին-առանձին գեներալների ելույթների մակարդակով գնահատականների ծանոթ եմ: Ես էլ արտահայտվելու առիթ ունեցել եմ, կողքից նայող չեմ եղել, քանի-որ այդ իրադարձությունների ժամանակ Լելե Թեփեի աջ հատվածում եմ եղել՝ իմ նախկին փորձը հաշվի առնելով, որովհետև այդ բարձունքը ժամանակին ես եմ ազատագրել: Իմ գնահատականը հետևյալն է, որ հակառակորդը ուներ 2 հիմնական նպատակ՝ աջ թևում և ձախ: Չխոսեմ ձախ թևի մասին` Մարտակերտի ուղղության, միայն խոսեմ աջ թևից, և որպեսզի Ալիևի հայտարարությունները սին հայտարարեմ, ներկայացնեմ, թե որն էր հակառակորդի նպատակն իմ պատկերացմամբ: Եթե քարտեզին ուշադիր նայեք, ապա հակառակորդը տիրել էր Լելե Թեփեի իրական բարձունքներին և աջ թևում զբաղեցրած մի քանի փոքրիկ բարձունքների, որոնք հանդիսանում են առաջնագծի առաջին խրամատները: Այսինքն` առաջնագիծ ասելով՝ պետք է հասկանալ պաշտպանական առումով մի քանի խրամատ: Հակառակորդը, տիրելով այդ խրամատներին` պետք է զարգացներ մարտը` դեպի խորություն: Ի՞նչ առավելություններ ուներ հակառակորդը դա անելու համար:

Այդ տարածքի հետ կապված բոլոր հորդորները, այն որ ԼՂ նախագահը տարիներ շարունակ՝ այդ հարցի շուրջ խոսում էր, մեր հետագա անելիքները, որ ֆիքսել էինք, թե ինչ խնդիրներ պետք է իրականացնենք Արաքսի ափին, մենք ուշացրինք իրագործել: Արաքսի ափը տարբերվում է Արցախի մյուս սահմաններից, նրանով որ այստեղ, բավականի մեծ խորությամբ, խաղաղ բնակչություն չի ապրում՝ տարբեր ուղղություններով, մոտ 70 կիլոմետր Արաքսի երկայնքով, մոտ 25 կմ՝ մինչ Հադրութ ավան: Մարտը զարգացնելու լավագույն տարածքն այն է, որտեղ խաղաղ բնակիչ չկա. նրան չես ռմբակոծելու, գործ ես ունենալու միայն հակառակորդ բանակի հետ: Այսինքն` առաջխաղացման առումով, նոր ռեզերվներ ներդնելու առումով ամենալավ տարածքն է, և հակառակորդը ընտրել էր հենց այդ տարածքը. Մարտը սկսել էր և փորձել էր տարածվել խորության վրա: Ես կասեի՝ ԼՂՀ տարածքից բավականին մեծ մաս՝ միգուցե 1000 կամ 2000 քառակուսի կիլոմետր տարածքի տիրանալ` առանց խաղաղ բնակչություն տեղահանելու, առանց խաղաղ բնակչություն ռմբակոծելու, խուսափելու համար միջազգային հանրության հայտարարություններից: Ասեմ նաև, որ հակառակորդի ու նաև մեր համար առավելությունը այն է, որ Արաքսի աջ սահմանը Իրանի սահմանն է: Եվ հիմա` ունե՞ր հակառակորդը նման նպատակ: Ոչ մի թղթի վրա չի ձևակերպված, ոչ մի փաստաթուղթ էլ չունենք ձեռքի տակ, և հակառակորդը չի հայտարարել, որ իր գործողությունները պսակվել են պարտությամբ: Մենք ունենք միայն փաստ, որ նա տիրել է առաջնագծի 7-8 դիրքի, կամ առաջին գծի խրամատին`Լելե Թեփեից մինչև նրա աջ թևի վրա գտնվող, մոտ 1 կմ-ի հասնող առաջնագծի խրամատ: Գուցե մի փոքր քիչ, կարող է՝ 800 մետր, հստակ չեմ չափել: Բայց սա 5-6 առաջնագծի դիրք է: Հակառակորդը չի հայտարարել, չի հայտարարելու, որ պարտվել է այդ ուղղությամբ, մեր Գլխավոր շտաբը իրական գնահատական չի տվել: Բայց ի՞նչ է փաստը։ Այն, որ հակառակորդը տիրել է առաջնագծին, չի կարողացել բացազատվել, Պաշտպանական բանակն անցել է պաշտպանական մարտի, պատրաստվել է հակագրոհի: Թե դա ինչի տեղի չի ունեցել ու չի վերականգնվել առաջնագիծը, առանձին թեմա է, բայց տեղի է ունեցել զինադադար: Հիմա. Ադրբեջանը կորուստներ է ունեցել, հայկական կողմը՝ ևս, և հիմա ամեն մի լիդեր, քաղաքական գործիչ պետք է ներկայացնի իր արածը որպես հաղթանակ: Ալիևը ներկայացրեց, որ իր թիվ մեկ խնդիրը Լելե Թեփեն գրավելն էր, մերոնք էլ գնահատեցին, որ կանգնեցրել են հակառակորդի առաջխաղացումը, և հակառակորդը կրել է մեծ կորուստներ:

Հիմա, կրե՞լ է հակառակորդը պարտություն: Իմ կարծիքով` այո, որովհետև իմ գնահատմամբ`նրա նպատակը Լելե թեփեի բարձունքը գրավելը չէր, որովհետև առնվազն էշ է հրամանատարը, և առնվազն՝ ապուշ քաղաքական գործիչը, որ իր առաջ նպատակ դնի մեկ բարձունք ազատագրել: Իմ համար՝ որպես զինվորականի Լելե Թեփեն մի սովորական բարձունք է, 0 արժեք ունեցող դիրք է: Ի՞նչ ստրատեգիական դիրքի ու խնդրի մասին է խոսքը: Եվ եթե ես ժամանակին կարողանայի ընդամենը 500 մետր էլ առաջ գնալ, այնտեղ պաշտպանական գիծ սարքել, դա ավելի ստրատեգիական կլիներ, քան այն դիրքը, որը զբաղեցրել եմ ու մարտական գործողություններն ավարտելուց հետո (1994-ին .) հանձնել եմ հաջորդ հրամանատարներին: Եվ հիմա, հակառակորդն ուզի, թե չուզի, իր ապրիլյան գործողությունները պետք է արդարացնի որպես իր ներքին սպառման պրոդուկտ: Այդ արդարացման շրջանակում դիտարկեք Ալիևի այցն առաջնագիծ ու Լելե Թեփե: Սա, հավատացեք, իրական գնահատական է, սա ասում եմ, որ մեր ժողովուրդն իմանա:

Հիմա գանք Ալիևի զորավարժությանը: Հակառակորդն այն կազմակերպել է մեր հարավային ուղղությամբ: Զորավարժություններ, որոնցում ընդգրկված է ոչ միայն բանակը, այլև մոբիլիզացիոն ուժերը, և Գերագույն գլխավոր հրամանատարի մակարդակով քննարկում է իրականացվել իրենց հետագա անելիքների մասին: Սա ևս 1 անգամ ապացուցում է, որ հենց հարավային ուղղությամբ կրելով պարտություն, հենց ապրիլյան պատերազմում չհաջողած լինելու հետեւանքով են զորավարժությունը կազմակերպում աջ թևում: Չզարմանաք, որ մեկ տարի հետո նման զորավարժություն կազմակերպեն ձախ թևում: Կամ նման զորավարժություն կազմակերպեն Ասկերանի ուղղությամբ տարածքներում: Եվ չմոռանանք, որ զինադադարի ոչ միայն համաձայնել էր հայկական կողմը, այլ այն տենչում էր Ադրբեջանը:

-Զինադադարի նախաձեռնությունը ումի՞ց էր:

-Ես հայտարարում եմ, որ Ադրբեջանինը. ապրիլի 3-ին միակողմանի զինադադարի վերաբերյալ նա արդեն հանդես էր եկել: Դա մեսիջ էր ՌԴ Գլխավոր շտաբին, թե նախաձեռնեք, մենք պատրաստ ենք: Եվ որևէ մեկը տեղեկություն ունի՞, թե ինչ էր տեղի ունենում այդ օրերին Ադրբեջանում, ինչքան խաղաղ բնակիչ տեղահանվեց: Թվեր են՝ հազարների հասնող: Եվ կարող եմ հայտարարել, որ Ադրբեջանի քաղաքական իշխանությունը երբեք չի հաշվարկել, որ իր բնակչությունն այդքան ծանր կտանի ռազմական գործողությունների վերսկսումը:

-Մերոնք ծանր չէի՞ն տանում:

-Ծանր էին տանում, բայց նման մասսայական տեղահանումներ չեղան: Հադրութն իր տեղում էր, Հադրութի գյուղերն` իրենց: Մոբիլիզացիոն ռեսուրսն ամբողջությամբ, կամավորները, չսպասելով զինկոմիսարիատի կանչին՝ իրենց տեղերում էին և պատրաստվում էին ընդունել մարտը: Գումարած` ողջ հայ ժողովուրդը, ով որտեղ գտնվում էր, փորձեց իր մասնակցությունը բերել այդ պատերազմական գործողություններից սպասվող հաղթանակին: Արդյո՞ք դրան պատրաստ էր Ադրբեջանը: Իհարկե ոչ, իհարկե, նրանք ունեին վերլուծություն, թե Հայաստանը տնտեսապես վատ վիճակում է, որ մեր բանակը մարդկային ու ֆինանսական ռեսուրսների խնդիր ունի, հայ ժողովուրդը մասնատված ու արտագաղթում է: Բայց չէին սպասել, որ արտագաղթող հայը երկրագնդի որ կետում է լինի, գալու է, կանգնելու է իր երկրի պաշտպանության դիրքերում: Այս ֆոնին Ալիևը պետք է առիթ փնտրեր, լիներ ու նկարվեր Լելե Թեփեում:

Բայց, իհարկե, չմոռանանք գնահատական տալ այս զորավարժությանը, վերջնականորեն հասկանանք` մեր հակառակորդի նպատակը նորից ցուցամոլությո՞ւնն է, թե այլ բան, թե՞ այդքան ծախսեր կատարեց, որ ընդամենը ցույց տա իր ժողովրդին, որ տեսեք՝ «ինչքան մարտունակ ենք ու միայն Լելե Թեփեով չե՞նք բավարարվելու»:

-Սա իմ հաջորդ հարցն է, քանի որ սեպտեմբերի 21-ի ռազմական շքերթից հետո նրանք լռել էին, և, փաստորեն, Թրամփի ընտրությունից հետո Ալիևը առաջին անգամ նորից հոխորտաց:

-Ուզում եմ հանգստացնել մեր ժողովրդին. նման զորավարժությունները ընտրություններից հետո չեն ծրագրվում, դրանց 6 ամիս պատրաստվում է ցանկացած բանակ: Դրանք պլանային զորավարժություններ են:

Մեկ այլ հարցի վրա էլ եմ ուզում ուշադրություն հրավիրել. այդ զորավարժություններից մեկ օր առաջ հակառակորդը սկսեց օգտագործել փոքր հրետանի` լրիվ ուրիշ ուղղությամբ: Եվ որտե՞ղ էր տեղակայված իր հրետակոծող հրետանին: Բնակավայրերում: Սա իմ ենթադրությունն է, որ կարող եմ անել: Եվ փառք մեր Պաշտպանական բանակին, որ հակառակ կրակ չբացեց, չփորձեց լռեցնել կրակետը և դրանով չօգնեց, որ Ալիևը իր ելույթը կառուցի այն մեղադրանքով, թե հակառակորդը հրետակոծում է իրենց խաղաղ բնակչությանը:

-Այսինքն` սադրանք էր:

-Այո: Կրկնում եմ` դա իմ անձնական կարծիքն է, ես նման տեղեկատվություն չունեմ:

tert.am