Հարցազրույց ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, ՀՅԴ խորհրդարանական խմբակցության ղեկավար ԱՐՄԵՆ ՌՈՒՍՏԱՄՅԱՆԻ հետ

-Նոր Ընտրական օրենսգրքի նախագծի վիճելի կետերից է համարվում ռեյտինգային քվեարկությունը, ավելին՝ այն դիտարկվում է որպես մեծամասնական ընտրակարգի իրականացման քողարկված հնարավորություն: Այստեղից էլ այն պնդումը, թե ներկայացված նախագիծն իրականում 100 տոկոս համամասնական ընտրակարգ ենթադրող փաստաթուղթ չէ:

-Նրանք, ովքեր այդ կերպ են մտածում, մեղմ ասած, անտեղյակ են փաստաթղթից: Այն, ինչ ասվում է, չիմացության հետեւանք է:

Նրանք, ովքեր պնդում են, թե ներկայացված նախագիծը համամասնական ընտրակարգ չի ներկայացնում, թերեւս անտեղյակ են, որ համամասնականը լինում է երկու տեսակի` բաց եւ փակ ցանկերով: Փակ ցանկն այն է, երբ ընտրողը ձեռք չի տալիս կուսակցության ներկայացրած ցանկի դասավորությանը, մինչդեռ բաց ցանկի դեպքում ընտրողն հենց ինքը կարող է որոշել դասավորությունը ցանկի ներսում: Սա համարվում է ժողովրդավարական մոտեցում, քանի որ ընտրողն է որոշում, թե ցանկում ով, ումից հետո պետք է լինի:

Սա չի կարող համարվել մեծամասնական, որովհետեւ անձի ուղղակի ընտրություն տեղի չի ունենում, այլ որոշվում է, թե ընտրողը որ կուսակցությանն է նախընտրել, իսկ անձը ընտրվում է անուղղակի քվեարկությամբ: Սա է, որ թերեւս շատերին գցել է թյուրընկալման մեջ, լավ չեն հասկացել ու շփոթ են ստեղծում՝ պնդելով, թե անձեր են քվեարկվում:

Սակայն, կրկնում եմ, անձերը չէ, որ քվեարկվում են, այլ անձերը քվեարկվում են միայն տվյալ կուսակցության ցանկում` իրենց տեղը որոշելու համար: Այդ կերպ որոշվում է, թե ինչպես պետք է բաշխվեն կուսակցության ստացած մանդատները: Սա է ամբողջ խնդիրը: Այս համակարգն ամբողջությամբ դասական համամասնական է: Իսկ մնացածն արդեն շահարկումների դաշտից է. ճիշտ կլինի դուրս գան այդ դաշտից ու փորձեն կենտրոնանալ մյուս՝ առավել կարեւոր խնդիրների վրա:

-Ինչպե՞ս կլուծվի նույնականացման քարտերի հարցը, հնարավոր կլինի՞ այս ընտրություններն անցկացնել քաղաքացու անձը հաստատող մեկ միասնական փաստաթղթով:

-Մենք համարում ենք, որ լավագույն լուծումը կլինի այն, որ ընտրություններն անցկացվեն մեկ միասնական փաստաթղթով, եւ դա լինի հենց ID քարտը, որը նաեւ ունի թվայնացման հնարավորություն, որով անձի բոլոր տվյալները կարելի է ստուգել:

-ՀԱԿ-ը ներկայացնում է կոնկրետ պահանջներ ու հայտարարում, որ եթե այդ կետերը կատարվեն, ապա ընտրական գործընթացների հանդեպ կբարձրանա վստահության մակարդակը: Ուրեմն ինչո՞ւ չգնալ ընդառաջ, ինչո՞ւ չհաղթահարել նաեւ այս «խոչընդոտը»:

– ՀԱԿ-ը նոր բան չի ասում, այդ բոլոր կետերի մասին Դաշնակցությունը վաղուց է ասել: Խոսքս թե՛ ցուցակների հրապարակման մասին է, թե՛ մնացած բոլոր մեխանիզմների ներդրման: Ժամանակին մենք այդ փաթեթը «Ժառանգության» հետ միասին ուղարկել էինք Վենետիկի հանձնաժողով եւ ստացել փորձագետների տեսակետները: Այսինքն՝ այս ամբողջ փուլը մեզ համար այլեւս անցած ու մշակված գործընթաց է:

Կարծում եմ, հիմա լավ առիթ է մի այնպիսի ձեւաչափ ստեղծել, որտեղ բոլոր տեսակետները կբախվեն իրար, խորքային, մասնագիտական, ողջամիտ առաջարկների հիման վրա կծավալվի լուրջ քննարկում, եւ վերջում կունենանք քաղաքական հնարավորինս լայն համախոհություն: Իսկ այն, ինչը հնարավոր չի լինի համաձայնեցնել, թող հասարակությունն ինքը գնահատի` ո՞վ էր ճիշտ, ո՞վ` սխալ: Բայց քննարկման գործընթացը պետք է անպայմանորեն իրականացնել ու հասնել հնարավորինս լայն համաձայնության:

Կան լուրջ հարցեր, որոնք պետք է կարողանանք քաղաքական համագործակցության դաշտում լուծել, եւ մենք ձգտելու ենք դրան: Նաեւ բազմիցս ենք ասել, որ այն նախագիծը, ինչ այժմ ներկայացվել է քննակման, պետք է դիտել որպես ելակետ, որպես հիմք, այսինքն` ներկայացվածը վերջնական նախագիծ չէ: Այն դեռ կարող է հիմնովին փոփոխությունների ենթարկվել:

– Վենետիկի հանձնաժողովը սկսում է հանդիպումների շարք Ազգային ժողովի խմբակցությունների հետ. ՀՅԴ խմբակցությունն ի՞նչ հարցեր է նրանց փոխանցելու, ի՞նչ եք ակնկալում այդ հանդիպումից:

-Շատ բան կա նրանց ասելու, բայց առաջին կարեւոր հարցը հետեւյալն է: Վենետիկի հանձնաժողովի մեր գործընկերներին պետք է ասենք, որ իրենց թեթեւ ձեռքով հրապարակ է մտել այն արգելքը, ըստ որի, մենք չենք կարողանում հրապարակել ընտրություններին մասնակցած անձանց ցուցակները:

Մենք պետք է իրենց հիշեցնենք, որ դա եղել է 2013 թվականին, երբ Վենետիկի հանձնաժողովն իրավական դիրքորոշում հայտնեց այն մասին, որ չի կարելի հրապարակել ցուցակները, քանի որ այն գաղտնիություն է պարունակում:

-Ստացվում է, որ ընտրողների ցուցակների չհրապարակման մասին Սահմանադրական դատարանի համապատասխան որոշումը բխում է վենետիկցիների որոշումի՞ց:

-Այո, այդ ամենը հենց նրանցից է սկսվել: Ու եթե կարդաք ՍԴ որոշումը, կտեսնեք, որ այնտեղ էլ հղում կա Վենետիկի հանձնաժողովի, ես կասեի, չարաբաստիկ հայտարարությանը: Սա մենք դիտում ենք լուրջ խոչընդոտ այս հարցում: Հիմա մենք պետք է վենետիկցիներին ասենք՝ դուք շարունակո՞ւմ եք պնդել այդ տեսակետը, թե՞ ոչ:

Վենետիկի հանձնաժողովը թող վերանայի իր կարծիքը: Չգիտեմ, թե ինչու նրանք 2013-ին գնացին նման քայլի, բայց փաստ է նրանց որոշումը, նաեւ փաստ է, որ դա մշտապես օգտագործվել է իշխանության կողմից: Այն գործել է, իր վատ դերը խաղացել, քանի որ Սահմանադրական դատարանը հենց Վենետիկի հանձնաժողովի որոշմանն է հղում կատարել, եւ սա այսօր մեզ համար դարձել է խոչընդոտ` ցուցակների հրապարակման հարցում: Հիմա եկել է պահը, մենք Վենետիկի հանձնաժողովին պետք է ասենք` այդ արգելքը վերացրեք:

-Կարծես թե վենետիկցիները հակված են վերանայելու իրենց որոշումը, այդ դեպքում ո՞րը կլինի ձեր հաջորդ քայլը` Սահմանադրական դատարան դիմե՞լը:

-Հիմա պետք է տեսնենք, թե Վենետիկի հանձնաժողովի համաձայնությունը ստանալուց հետո ինչպե՞ս կարող ենք շրջանցել նաեւ Սահմանադրական դատարանի որոշումը:

Կարծում, եմ, որ այս հարցին պետք է համալիր մոտեցում ցուցաբերենք: Ինչո՞ւ ենք ցուցակների հրապարակման առաջարկը ներկայացնում. որպեսզի կանխենք կրկնաքվեարկությունները: Բայց եթե տեխնիկապես կարողանանք ապահովել, օրինակ, ընտրողների համար մեկ միասնական փաստաթղթի առկայությունը, տեղադրվի տեխնիկական սարք, որի միջոցով ընտրողի գրանցման ժամանակ հստակ կիմանանք՝ նա մե՞կ անգամ է քվեարկել, թե՞ մի քանի, բնականաբար շատ հարցեր, նաեւ ցուցակների հրապարակման հարցը ինքնին լուծում կստանան:

Մյուս կողմից էլ, եթե կա հասարակական պահանջ, ու եթե քաղաքական կրքերը կհանդարտվեն միայն ցուցակների հրապարակման դեպքում, ուրեմն ինչո՞ւ չլուծել այդ հարցը եւս:

-Նախօրեին ԱԳ նախկին նախարար Վարդան Օսկանյանը ազդարարեց նոր կուսակցության ստեղծման մասին։

-Երբ նոր քաղաքական ուժ է ստեղծվում, ես նախ հաջողություն եմ մաղթում նրան, որպեսզի կարողանա նաեւ իր ներկայությամբ նպաստել մեր քաղաքական դաշտի կայացմանը: Բայց նաեւ կարծում եմ, որ մեր քաղաքական դաշտը խիստ հագեցած է քաղաքական գործիչներով ու ուժերով:

Ամեն դեպքում, գնահատում եմ պարոն Օսկանյանի անցած ճանապարհը, նա իսկապես փորձառու քաղաքական, պետական գործիչ է: Նա իր «Սիվիլիթաս» հիմնադրամով բավական լավ գործունեություն է ծավալում, հրապարակում է վերլուծություններ, որոնք շատ օգտակար են: Եթե պարոն Օսկանյանը ուզում է նաեւ կուսակցական ճանապարհով ինքնադրսեւորվել, ապա ես միայն հաջողություն կարող եմ մաղթել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Հայոց Աշխարհ