Վիլյամ Սարոյանը 1936-ին հրատարակել է իր մեկ գիրքը «Inhale and Exhale» (Շնչառություն եւ արտաշնչում) անունով: Ինչպես իր շատ ստեղծագործություններում այս գրքում եւս նա շարադրել է հայ կյանքի հետ կապված մի շարք հաստատումներ՝ որոնց թվում անդրադարձել է նաեւ Դաշնակցությանն ու Առաջին Հանրապետությանը: Ստորեւ ներկայացվում է հատված այդ խոսքից: – Ասոնք էին Ազգայնականները, Դաշնակները, որոնք կռուեցան Հայաստանի…

Ամբողջը →

Հայ յե­ղա­փո­խա­կան շարժ­ման փառքն ու պար­ծան­քը կը հան­դի­սա­նայ ­Ֆե­տա­յա­կան Սե­րուն­դը, որ ամ­բողջ ե­րես­նա­մեակ մը՝ 1890ա­կան­նե­րէն մին­չեւ 1920ա­կան­նե­րը, իր անձ­նա­զո­հու­թեամբ եւ հե­րո­սա­կան խո­յան­քով, ա­րեան բո­լոր ճա­նա­պարհ­նե­րը կտրել-անց­նե­լով, ա­զա­տու­թեան եւ նոր ժա­մա­նակ­նե­րու ու­ղին հար­թեց հայ ժո­ղո­վուր­դին առ­ջեւ ու կռա­նեց Ա­զատ, Ան­կախ եւ ­Միա­ցեալ ­Հա­յաս­տա­նի ստեղծ­ման հա­մար մին­չեւ վեր­ջին շունչ պայ­քա­րե­լու ազ­գա­յին մեր Կամքն ու ­Մար­տու­նա­կու­թիւ­նը։ Ան­զու­գա­կան այդ…

Ամբողջը →

Դեկ­տեմ­բեր 5ին, 96 տա­րի ա­ռաջ, Ի­տա­լիոյ մայ­րա­քա­ղաք Հ­ռո­մի մէջ, հա­րուստ բնա­կիչ­նե­րու ա­ռանձ­նա­տուն­նե­րով յատ­կան­շո­ւող փո­ղո­ցի մը վրայ, օր-ցե­րե­կով, հայ ժո­ղո­վուր­դի վրի­ժա­ռու բա­զու­կը ար­դար մա­հա­պա­տի­ժի են­թար­կեց ա­ւե­լի քան մէ­կու­կէս մի­լիոն հա­յոր­դի­ներ ցե­ղաս­պա­նու­թեան են­թար­կած Թր­քա­կան ­Մեծ Ո­ճի­րին գլխա­ւոր պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րէն՝ Իթ­թի­հա­տա­կան կա­ռա­վա­րու­թեան վար­չա­պետ ­Սա­յիտ ­Հա­լիմ Փա­շան։ Ա­հա­բե­կի­չը 21 տա­րե­կան էր՝ Ար­շա­ւիր Շի­րա­կեան ա­նուն-մա­կա­նու­նով։ Սա­յիտ ­Հա­լիմ փա­շան իթ­թի­հա­տա­կան Թուր­քիան կա­ռա­վա­րող…

Ամբողջը →

Ե­թէ պատ­մա­քա­ղա­քա­կան ա­ռու­մով ա­ռար­կա­յա­կան ու հնա­րա­ւոր է ո­րո­շա­կի տա­րե­թիւ մը ճշդել հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման կռո­ւի դաշտ նե­տո­ւե­լու մար­տա­կան մկրտու­թեան հա­մար, ա­պա ի­րա­ւամբ 4 ­Դեկ­տեմ­բեր 1882ը կրնայ նկա­տո­ւիլ Հայ­կա­կան ­Յե­ղա­փո­խու­թեան շուրջ մէ­կու­կէս­դա­րեայ ան­շէջ խա­րոյ­կին սկզբնա­կան կայ­ծե­րու բո­ցա­վառ­ման ու մարտու­նակ շղթա­յա­զերծ­ման թո­ւա­կա­նը։ Հայ յե­ղա­փո­խա­կան շարժ­ման եւ յատ­կա­պէս ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան­նե­րի Դաշ­նակ­ցու­թեան կազ­մա­կեր­պա­կան եր­կուն­քը սկսաւ ­Դեկ­տեմ­բեր 4ի այս…

Ամբողջը →

Դեկտեմբերի 2-ը հայոց պատմության դժնդակ օրերից մեկն է: 1920 թվականի այդ օրը խորհրդային Ռուսաստանը անկախ Հայաստանի իշխանություններից, վերջնագրային ձեւով, պահանջեց հանձնել իշխանությունը: Մյուս կողմից, շարունակվում էր թուրքական զորքերի առաջխաղացումը: Երկիրը եւ իր իշխանությունը հայտնվել էին երկու կրակի արանքում: Բոլշեւիկյան կառավարության բանագնաց Բորիս Լեգրանին հայտնելով անկախ Հայաստանի պատրաստակամությունը բարեկամական սերտ հարաբերություններ պահպանել Ռուսաստանի հետ Սիմոն Վրացյանը…

Ամբողջը →

Նո­յեմ­բեր 29ի այս օ­րը, 66 տա­րի ա­ռաջ, մեր աշ­խար­հէն մարմ­նա­պէս հե­ռա­ցաւ հայ գրա­կա­նու­թեան եւ հայ քա­ղա­քա­կան մտքի լու­սապ­սակ դէմ­քե­րէն ­Լե­ւոն ­Շանթ, որ ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս յա­ռա­ջա­պահ դրօ­շա­կիր կը հան­դի­սա­նայ հայ ժո­ղո­վուր­դին ազ­գա­յին նե­րաշ­խար­հը վեր­ծա­նող՝ ՀԱ­Յուն հո­գեմ­տա­ւոր հա­րուստ Ե­Սը շնչա­ւո­րող մե­ծա­վաս­տակ մտա­ւո­րա­կան­նե­րու փա­ղան­գին մէջ։ Յատ­կա­պէս թա­տե­րա­կան իր գոր­ծե­րով՝ մա­նա­ւա՛նդ կո­թո­ղա­կան իր «­Հին Աս­տո­ւած­ներ»ով ան­մա­հա­ցած գրողն է ­Լե­ւոն Շանթ։…

Ամբողջը →

Ե­թէ 19րդ ­դա­րա­վեր­ջին թափ ա­ռած հայ յե­ղա­փո­խա­կան շար­ժու­մը կը շա­րու­նա­կէ, մին­չեւ մեր օ­րե­րը, գա­ղա­փա­րա­կան ներշնչ­ման անս­պառ աղ­բիւր հան­դի­սա­նալ հա­յոց սե­րունդ­նե­րուն հա­մար, բա­ցատ­րու­թիւ­նը պէտք է փնտռել ­Հայ­կա­կան Ա­զա­տա­մար­տի խա­րոյ­կը վա­ռած ան­զու­գա­կան սե­րուն­դին ար­ժա­նա­ւո­րու­թեան մէջ։ Ե­թէ հայ ժո­ղո­վուր­դը կրցաւ ամ­բող­ջա­կան ա­զա­տագ­րու­մի իր պայ­քա­րին առ­ջեւ ու­ղի հար­թել եւ յա­ռաջ շար­ժիլ՝ հա­կա­ռակ ի­րեն պար­տադ­րո­ւած ան­հա­ւա­սար ու­ժե­րով կռիւ­նե­րուն, դի­մագ­րա­ւե­լով օր­հա­սա­կան…

Ամբողջը →

Հայ ազատամարտի պատմութեան մէջ իր ուրոյն տեղը ունի Ռուբէնը` Ռուբէն Տէր Մինասեան կամ Ռուբէն փաշան: Հերոսութիւններով ու բազմաչարչար մաքառումներով լեցուն է այս հայորդիին կեանքը: Ռուբէն այն անհատներէն էր, որուն համար հայրենիքի ազատութիւնը եւ բարօրութիւնը գերագոյն նպատակ էր: Ան հայ յեղափոխական այն սերունդէն էր, որ մաքառեցաւ Արեւմտեան Հայաստանի ազատութեան համար եւ մասնակից դարձաւ Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան…

Ամբողջը →

Նո­յեմ­բեր 23ի այս օ­րը, 99 տա­րի ա­ռաջ, ան­խառն ցնծու­թեան օր մը պէտք է ըլ­լար հայ ժո­ղո­վուր­դին հա­մար։ ­Բայց այդ­պէս չե­ղաւ… 1918ի տա­րես­կիզ­բէն ի վեր Ա­րե­ւե­լա­հա­յաս­տան խու­ժած թրքա­կան բա­նա­կը, որ մին­չեւ Ա­լեք­սանդ­րա­պոլ՝ ­Գիւմ­րի մտած ու Էջ­միած­նի ո­րոշ շրջան­նե­րը գրա­ւած էր, ու­թամ­սեայ իր տի­րա­պե­տու­թեան վերջ տա­լու ­Դաշ­նա­կից­նե­րու պար­տադ­րան­քին տակ, ­Նո­յեմ­բեր 23ին սկսաւ պար­պել Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լը։ Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան նո­րա­կազմ…

Ամբողջը →

ՅԱԿՈԲ ԵԱՓՈՒՃԵԱՆ Մարտի ամպամած ցուրտ օր մըն էր, խենթ քամի մը կը փչէր, երբ երեկոյեան գործէս վերադարձայ: Հազիւ տուն մտած` հեռաձայնը հնչեց: Մայրս էր, հարց կու տար, թէ այդ օր առաւօտ Պուրճ Համուտի մէջ պատահած ոճիրին տեղեա՞կ էի, արդեօք յաւելեալ մանրամասնութիւններ ունէի՞, թէ հօրաքրոջ թոռը` Պուրճ Համուտի ծանօթ գոհարավաճառ Հրանդ Քիւրքճեանը իր գործատեղիին մէջ սպաննուած…

Ամբողջը →