Պատմութիւն

25 Մայիս 1918. Սարդարապատի յաղթանակին հրաշագործ ուժը

Մայիս 25ը, 95 տարի առաջ, Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդին առջեւ նոր կեանքի պայծառ հորիզոնը բացող Սարդարապատի յաղթանակին նշանակալից օրը դարձաւ։ 25 Մայիսը եղաւ, ցեղասպան Թուրքիոյ օրհասական սպառնալիքին դէմ, Արամներու ոտքի հանած հայոց զօրայիններու հակայարձակման առաջին եւ վճռորոշ յաղթանակին հրաշափառ օրը։ Մայիս 24ին արդէն, երեք ուղղութիւններով (Սարդարապատ, Բաշ-Ապարան եւ Ղարաքիլիսա) Մայիս 21ին սկսած թրքական ընդհանուր յարձակողականը…

Վահան Մանուէլեան (Կարապետ Տողրամաճեան, 1870-1904). Սասնոյ երկրորդ ապստամբութեան կազմակերպական դարբինը

Մայիս 16ին կ’ոգեկոչենք մարտիրոսացումը հայդուկապետ Վահան Մանուէլեանի, որ Սասնոյ երկրորդ ապստամբութեան օրհասական կռիւներու ընթացքին ինկաւ Հայաստանի ու հայ ժողովուրդի ազատագրութեան արիւոտ ճանապարհին։ Վահան Մանուէլեան մարմնաւորեց հայ ազգային-ազատագրական շարժման առաքելատիպ այն յեղափոխականը, որ իր ֆետայական անբասիր վարքով, ամբողջական եւ անսակարկ անձնուիրումով՝ հայոց սերունդներուն կտակեց ներշնչող օրինակը հայկական յեղափոխութեան հաւաքական ուժն ու միաձոյլ կամքը դարբնելու եւ կազմակերպականօրէն…

Քեռի (Արշակ Գաւաֆեան – 1858-1916). Հայ ազգային-ազատագրական շարժման հայդուկապետ քեռին

1916 թուականի ա՛յս օրը՝ Մայիս 15ը, կը խորհրդանշէ հայոց Ազատամարտի դիւցազներգական անմոռանալի էջերէն մէկը։ Կը խորհրդանշէ յաղթական վերջին գրողը հայ ազգային-ազատագրական շարժման անզուգական Քեռիին, որ Առաջին Աշխարհամարտին, Ռըւանտուզի (այժմու Իրաքի մէջ) ճակատին վրայ, թրքական զօրքերու կողմէ օրհասական պաշարման մատնուած հայ եւ ռուս զինուորները ազատելու յաղթական պահուն, ճակտէն զարնուած ինկաւ ռազմի դաշտին վրայ։ Օրին հայ ժողովուրդը…

8-9 Մայիս 1992, Շուշիի ազատագրումը.. Հայ ժողովուրդի հաւաքական կամքին եւ միասնական ուժին Յաղթանակի խորհրդանիշը

Մայիս 8-9ը պատմական յիշարժան թուական դարձաւ եւ փառաւոր իր տեղը գրաւեց հայոց յուշատետրին մէջ 1992ին, երբ Արցախ աշխարհի հինաւուրց բերդաքաղաք Շուշին ազատագրուեցաւ հայ ժողովուրդի հերոսական զաւակներուն ռազմաքաղաքական բացառիկ սխրանքով։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը պաշտօնապէս Մայիս 9ին կը մեծարէ «Շուշիի ազատագրման եւ յաղթանակի» պետական տօնը։ Իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտօնական տօնացոյցով Մայիս 9ն հռչակուած է «Յաղթանակի Օր»։ Թէ՛…

1991թ. այս օրը զոհվեց ՀՀ Ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանը

1991թ. այս օրը Արցախյան պատերազմում «Օղակ» գործողության ժամանակ զոհվեցին ՀՀ Ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանը, Արթուր Կարապետյանը (ծնվել է 1967թ.), Սիմոն Աչիկգյոզյանը (ծնվել է 1939թ.), Հրաչ Դանիելյանը և Վալերի Նազարեթյանը (ծնվել է 1961թ.): Արցախյան պատերազմի ժամանակ 1990թ.սեպտեմբերից մինչև 1991թ. մայիսը Հյուսիսային Արցախի Գետաշեն-Մարտունաշեն ենթաշրջանի ինքնապաշտպանության հրամանատարն էր: Թաթուլ Կրպեյանը ծնվել է 1965թ. ապրիլի 21-ին Հայաստանի Թալինի…

Սարգիս Բարսեղեան (Պօղոս Օտապաշեան, 1875-1915). «Աչքերում սարսափելի կրակ» ունեցող Հայ Յեղափոխականն ու Դաշնակցական Մարտիկը

Սարգիս Բարսեղեան (Պօղոս Օտապաշեան, 1875-1915). «Աչքերում սարսափելի կրակ» ունեցող Հայ Յեղափոխականն ու Դաշնակցական Մարտիկը 24 Ապրիլ 1915ի գիշերը, Պոլսոյ մէջ, թրքական իշխանութեանց կողմէ ձերբակալուած հարիւրաւոր հայ մտաւորականներու եւ ազգային-քաղաքական ղեկավար դէմքերու շարքին կը գտնուէր հայ յեղափոխականի եւ դաշնակցականի բացառիկ մարմնաւորում մը հանդիսացող Վանայ Սարգիսը, որ իր ձերբակալութենէն քանի մը օր ետք, Ապրիլ 30ին, զոհ գնաց…

Միքայէլ Վարանդեան (1872-1934). Թուրքիոյ ցեղասպանական ոճիրին յետ-Եղեռնեան նահատակ գաղափարապաշտը

Ապրիլեան ոգեկոչումներու եւ խորհրդածութեանց ծանր մթնոլորտը յատկապէս շեշտելու կու գայ Ապրիլ 22ի այս օրուան զուգադիպող մահուան 79րդ տարելիցը Միքայէլ Վարանդեանի։ 1915ի Ապրիլ 24ին Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած, աքսորուած ու Արհաւիրքի ճամբուն վրայ տմարդի խոշտանգուած ու նահատակուած հայոց Մեծերու շարքին չգտնուեցաւ Միքայէլ Վարանդեան։ Բայց Հայկական Յեղափոխութեան անկրկնելի գաղափարախօսն ու Դաշնակցութեան տեսաբանը այլապէս, թրքական պետութեան գործադրած հայասպանական մեծ…

Արշաւիր Շիրակեան (1900-1973). Արդարութեան Մարտիկը, որուն առաքելութիւնը՝ «Կտա՜կն էր Նահատակներուն»

Հայ ժողովուրդի հերոսական ծնունդներու պանթէոնին մէջ բարձրադիր իր պատուանդանը ունի Արշաւիր Շիրակեան։ 12 Ապրիլ 1973ին, այնքա՜ն արիւնահեղութիւն եւ սարսափ տեսած իր աչքերը առյաւէտ փակեց Հ.Յ.Դ. «Նեմեսիս» Գործողութեան քաջասիրտ Ահաբեկիչը։ Հայկական Ցեղասպանութեան պատասխանատու թրքական պետութեան ներկայացուցիչները պատուհասող դաշնակցական արդարագործներու փաղանգին մէջ Արշաւիր Շիրակեան հանդիսացաւ ա՛յն իւրայատուկ դէմքը, որ գործեց իր առաքելութեան ազգային ու քաղաքական, գաղափարական եւ…

Գառնիկ Գիւզալեան (1893-1958). Հայ քաղաքական մտքի զարգացման պատմաբան գաղափարախօսը

Յիսունհինգ տարի առաջ, 1958ի Ապրիլ 8ի այս օրը, շրջապտոյտով մը Աղեքսանդրիա գտնուած միջոցին, յանկարծամահ եղաւ Հայաստանի Անկախութեան սերունդին արժանաւոր ներկայացուցիչներէն Գառնիկ Գիւզալեան, որ սերունդներու յիշողութեան մէջ պիտի ապրի իբրեւ հայ քաղաքական մտքի պատմաբան գաղափարախօսը։ Այս տարի կը լրանայ նաեւ ծննդեան 120ամեակը Գառնիկ Գիւզալեանի, որ յատկապէս յետ-Եղեռնեան Հայկական Սփիւռքի գաղափարական հունաւորման ու քաղաքական հասունացման մարզին մէջ…

Սողոմոն Թեհլիրեան (1896-1960). Հայկական վրիժառութեան սրբալոյս դէմքը

Ապրիլ 2ի այս օրը ծննդեան տարեդարձն է հայկական վրիժառութեան սրբալոյս դէմքին՝ Սողոմոն Թեհլիրեանի։ Հայեւթուրք յարաբերութեանց արիւնալի պատմութեան մէջ մեծատառ գրուած անուն է Սողոմոն Թեհլիրեան, որ հայ ժողովուրդին դէմ Թուրքիոյ կողմէ պետականօրէն գործադրուած ցեղասպանական ծանրագոյն ոճիրն գլխաւոր պատասխանատուին՝ Թալէաթ փաշայի արդարահատոյց ահաբեկման իրագործողը եղաւ եւ, իբրեւ այդպիսին, անմահացաւ մեր ազգային յիշողութեան մէջ։ Արհաւիրքի եւ արդար հատուցման…