Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության Երևանի քաղաքային կոմիտեի անդամ, պատմաբան Բագրատ Եսայանը, Tert.am-ի հետ զրույցում անդրադառնալով ստալինյան շրջանի պետական-քաղաքական գործիչ Անաստաս Միկոյանի արձանի տեղադրման հնարավորությանը, հայտարարեց. «Ուրեմն ի՞նչպես Երևանի քաղաքապետը՝ Անդրանիկ Մարգարյանի որդին, կարող է որոշում կայացնել՝ կանգնեցնել մի մարդու արձան, որի օրոք բռնադատել և գնդակահարել են Գարեգին Նժդեհին՝ իրենց կուսակցության գաղափարախոսին: Իմ համար սա ուղղակի աբսուրդի հասնող մի բան է: Չի կարելի երևակայել, որ Գարեգին Նժդեհին բռնադատող ռեժիմի ականավոր գործիչներից մեկի արձանը կանգնեցվի. դրանից հետո նման մարդիկ Գարեգին Նժդեհի անունը տալու իրավունքը չպետք է ունենան ուղղակի»:

-Պարոն Եսայան, Երևանի ճարտարապետի նախաձեռնության հիմքում, փաստորեն, ինչպես ինքը նշեց՝ Միկոյանի գերդաստանի 15 շառավիղներն են միայն: Այսինքն՝ կա ոչ թե հասարակական պատվեր, այլ ընտանիքի պատվեր:

-Ընդհանրապես, հասարակական պատվերը շատ ձևախեղված է ներկայացվել. ամեն ընտանիքի նախնիները գնահատելի են և արժանի են ամենամեծ պատիվների: Բայց հասարակական պատվերով պայմանավորել սովետական պետական-կուսակցական նման գործչի արձանի տեղադրումը մայրաքաղաքում, ինչպիսին Միկոյանն է, իմ կարծիքով՝ ուղղակի կարճատեսություն է:

Մանավանդ հիմա, այս դեպքում, երբ պատմաբանները չէ, հասարակ մարդիկ, արդեն տեղեկատվություն ունեն, թե ինչեր է կատարվել հենց այն ժամանակաշրջանում, երբ գործել է Անաստաս Միկոյանը, այսինքն՝ ստալինյան, լենինյան, հետագայում՝ խրուշչովյան ժամանակաշրջանում։ Իմ կարծիքով՝ նմանատիպ որոշումը խնդրահարույց է, որովհետև սովետական տարիներին, ես ցանկանում եմ հատուկ նշել, այսպես ասենք՝ ականավոր բոլշևիկների, բայց նրանց, ովքեր ունեցել են ազգային նկարագիր, հայկական հարցի հանդեպ իրենց ուրույն մոտեցումը, այդպիսի գործիչների արձաններ արդեն իսկ կանգնեցվել են. Ստեփան Շահումյան, Ալեքսանդր Մյասնիկյան, ովքեր իսկապես աշխատել են Հայաստանի Հանրապետությունում: Անաստաս Միկոյանն ինքը… չեմ ուզում, իհարկե, վատ բաներ ասել, բայց Հայաստանի համար առնվազն որևէ աչքի ընկնող գործ չի արել: Ու նա այն գործիչը չէ, ում պետք է արձան կանգնեցնել, այն էլ անկախ Հայաստանի օրոք: Մի Հայաստանի, որի գոյության դեմ Անաստաս Միկոյանը ամեն ինչ արել է՝ իր պայքարով, իր բռնադատման որոշումներով, իր աչքի ընկնելու ցանկությամբ, «Դաշնակցության», դաշնակցականներին բռնադատելու, գնդակահարելու իր բազմաթիվ նախաձեռնություններով: Հրապարակվեց փաստաթուղթ, այդ «քվոտան», որ ամեն խորհրդային հանրապետության ներսում պետք է հայտնաբերվեին Խորհրդային միության դավաճանները, հակահեղափոխականները, տրոցկիստները, դաշնակցականները։ Այդ քվոտային Միկոյանը առաջարկում է ավելացնել ևս 1500 անուն, որովհետև ինքը քվոտայի մեջ չէր տեղավորվում և աչքի ընկնելու համար լրացուցիչ 1500 կյանք էր պահանջվում: Այս 1500-ը մարդիկ էին, որոնք իրենց ներդրումն էին ունեցել ոչ միայն անկախ Հանրապետության, այլ նույնիսկ Հայաստանի խորհրդայնացման գործում:

-Անցյալը փորփրելը, անգամ՝ այդ տարիների գրական միջավայրի անցյալը փորփրելուց ոչ մի լավ բան դուրս չի գալիս: Հիշում եմ ՝ հայտնի, տաղանդավոր գրողների ժառանգների փոխադարձ մեղադրանքները մատնագրերի հարցում, ինչից ակնհայտ դարձավ, որ մթնոլորտն է այդպիսին եղել: Մյուս կողմից էլ՝ պատմությունը որոշակի սուբյեկտիվիզմ չունի՞: Հիշում եմ՝ մի պատմաբան կատակով ասում էր, որ այն թագավորներին, որոնց հռոմեական պատմիչները չեն սիրել, անվանել են արվամոլ:

-Պատմությունն ընդհանրապես սուբյեկտիվ գիտություն է, պատմությունն ընդհանրապես քաղաքական գիտություն է: Բայց, եթե մենք այդ տրամաբանությամբ առաջնորդվենք, ուրեմն նույն տրամաբանությամբ արդարացի են նաև թուրքերը, որոնք ասում են՝ լավ, պատմության ընթացքում եղել է, պատերազմ է եղել, բոլորն են տուժել դրանից: Բայց եթե մենք անցյալը մոռանում ենք, դասեր չենք քաղում, ավելին՝ անցյալը արհամարհելով՝ փորձում ենք կուռքեր փնտրել այդ անցյալում, կուռքեր, որոնք լռել են, ոչ միայն լռել են, ավելի վատ՝ աջակցել են և ամեն ինչ արել են այդ բռնադատումները իրականացնելու համար, ուրեմն մենք ուղղակի ապագա չունենք: Այս ժողովուրդն ապագա չունի, եթե ինքն իր անցյալով չի հետաքրքրվելու: Ուրեմն ի՞նչպես Երևանի քաղաքապետը՝ Անդրանիկ Մարգարյանի որդին, կարող է որոշում կայացնել՝ կանգնեցնել մի մարդու արձան, որի որոք բռնադատել և գնդակահարել են Գարեգին Նժդեհին՝ իրենց կուսակցության գաղափարախոսին: Իմ համար սա ուղղակի աբսուրդի հասնող մի բան է: Չի կարելի երևակայել, որ Գարեգին Նժդեհին բռնադատող ռեժիմի ականավոր գործիչներից մեկի արձանը կանգնեցվի, դրանից հետո նման մարդիկ Գարեգին Նժդեհի անունը տալու իրավունքը չպետք է ունենան ուղղակի:

-Իսկ ի՞նչ եք կարծում, սա Մաքսային միություն, Եվրասիական տնտեսական տարածք մտնելուն ընդառաջ քա՞յլ է, սրա մեջ տեսնու՞մ եք քաղաքական տարր: Վերջին անգամ նույնիսկ «ճոխ» ու առաջին անգամ՝ բազմամարդ նշվեց մայիսի մեկը և այլն:

-Ճիշտն ասած, մեր իմունիտետի թուլացումն եմ տեսնում, որովհետև անկախության առաջին տասնամյակին, նույնիսկ երկրորդին՝ նման բան հնարավոր չէր: Որ սկսեին հերոսացնել և արձաններ կանգնեցել ոչ թե խորհրդային գործիչների, որովհետև կային հրաշալի հայ մշակութային գործիչներ ԽՍՀՄ օրոք, որոնց արժանիորեն հուշարձաններ են կանգնեցվել, բայց գաղափարական-կուսակցական… այն էլ այդ կուսակցության՝ կոմունիստական կուսակցության, այլ էլ՝ ստալինյան ժամանակաշրջանի։ Սա, ես կարծում եմ, ուղղակի սրբապղծություն կլիներ անկախության նվաճումից հետո առաջին և երկրորդ տասնամյակներում, բայց հիմա եթե իմունիտետը թուլացել է, կառույցն էլ, որին ձգտում են, խորհրդային անցյալը գունազարդելու, ինչ-որ շուք հաղորդելու քայլեր է ձեռնարկում. «մեծ եղբորից հետ չմնալու քայլեր են», որոնք ծիծաղելի են:

-Մենք ուզում ենք Պապից ավելի կաթոլի՞կ երևալ, թե մեզ «խորհուրդ են տվել» Ռուսաստանից:

-Ես չեմ կարծում, որ Ռուսաստանի իշխանությունները նման խորհուրդ կտային, նրանք շատ ավելի պրագմատիկ են, շատ ավելի կարևոր հարցեր ունեն լուծելու, նրանք լրիվ այլ ուղղություններով են իրենց խորհուրդները տալիս: Սա ոււղակի չգիտեմ ինչ է՝ չեմ ուզում վատ բառեր ասել:

tert.am