-Պարոն Ռուստամյան, այս օրերին Սերժ Սարգսյանը խորհրդարանական և արտախորհրդարանական ուժերի հետ քննարկում է սահմանադրական փոփոխությունների փաթեթը, յուրաքանչյուրին առաջարկում է ըստ էության իրենց առաջարկները ներկայացնել: Նախ՝ ինչպե՞ս եք գնահատում այս գործընթացը, կարո՞ղ է արդյոք արդյունավետ լինել, և ինչպե՞ս եք գնահատում քաղաքական ուժերի դիրքորոշումը, երբ մեկ ամիս կամ մի քանի շաբաթ առաջ կտրուկ դեմ էին սահմանադրական փոփոխություններին, իսկ այսօր Սերժ Սարգսյանի հետ մի սեղանի շուրջ բանակցության են շտապում:

-Նախ՝ շատ բնական եմ համարում խորհրդակցությունները, որովհետև սահմանադրությունն այնպիսի փաստաթուղթ է, որը բոլորիս է վերաբերելու՝ անկախ նրանից, թե ով ինչպիսի դիրքորոշում է մինչ այդ հայտնել, որովհետև եթե սահմանադրությունը ընդունվեց, մենք բոլորս պարտադրված ենք լինելու այդ կարգում ապրելու: Ինձ համար բացարձակապես անհասկանալի էր այն քաղաքական ուժերի տեսակետը, որ ընդհանրապես պետք է չգնալ քննարկման: Չգնալ քննարկմանն ամենաանհասկանալի ու անտրամաբանական պահվածքն է, որ քաղաքական ուժը կարող է ունենալ: Կարող է իր տեսակետներն ունենալ, բայց քննարկումներին մասնակցելը չի խանգարում այդ տեսակետներն ունենալուն ու պաշտպանելուն: Ընդհակառակը, դա կարող է ավելի լրացնել, հղկել այն փաստաթուղթը, որի մասին խոսք է գնում: Մենք վաղուց ի վեր այն տեսակետն ենք արտահայտել, որ այնպիսի փաստաթուղթ, ինչպիսին սահմանադրությունն է, չի կարող անտեսվել և արհարմարվել, այլ ամեն քաղաքական ուժ պետք է իր պատկերացումները փորձի այդ հանդիպումների ժամանակ ամրագրել: Սա է կարևորը: Եվ այն, ինչ որ տեղի է ունենում, շատ բնական գործընթաց եմ համարում, մանավանդ որ, ըստ էության, անհրաժեշտ է հասնել հնարավորինս լայն կոնսոլիդացիայի քաղաքական դաշտում, որովհետև սահմանադրական բարեփոխումները ենթադրվում է՝ այդ տրամաբանությամբ կընթանան: Մեր տեսակետները վաղուց հայտնի են, մենք այդ քննարկումները վաղուց ենք անցկացնում: Բանակցում ենք դեռևս մեկ տարի առաջ այդ հարցերի հետ կապված, և արդեն իսկ մեր շատ առաջարկներ, եթե չասեմ, որ հիմնական պահանջերը, որոնք որ այդ առումով դրվում էին բարեփոխումների հիմքում, նաև մասնագիտական հանձնաժողովների հետ աշխատանքով մենք հասել ենք նրան, որ այսօր հրապարակվածը գրեթե 80-90%-ով համահունչ է մեր մոտեցումներին:

-Իսկ ՀՅԴ-ի ո՞ր պահանջներին Սերժ Սարգսյանը կամ ընդդիմությունը այդպես էլ ընդառաջ չգնացին, քանի որ Դուք նշեցիք, որ գրեթե…

-Այն գրեթե-ն, որ կար, դրանք մենք ավելի հստակեցրինք 10 կետերի մեջ, որոնք հունվարին ներկայացրել ենք: Երևի շատերը հիշում են, որ մենք ասացինք, թե այդ հայեցակարգը 80%-ով համահունչ է մեր մոտեցումներին և ստեղծված իրավիճակի գնահատականը լիարժեք է կատարված, բայց միշտ մնում են բացեր, որոնք իրացման փուլում կարող են նկատի չառնվել: Քանի որ երբ հարցը գալիս է կոնկրետացման, մի բան է՝ հայեցակարգը, մեկ այլ բան՝ նախագիծը, որը վերջում մենք պետք է ունենանք նոր սահմանադրությամբ: Այստեղ մեր մտահոգությունները փարատելու համար շարադրեցինք առաջարկներ՝ հայեցակարգի հետ 10 կետերի մեջ ամփոփված: Այդտեղ են երևում որոշ հստակեցումներ, որոշ կոնկրետացումներ և ուղղությունը, որպեսզի պահպանվի լիարժեք մինչև խորհրդարանական կարգի անցումը:

-Ընդդիմադիր շատ գործիչները նշում են, որ կարևոր է ընդդիմադիր գործիչների, ուժերի վերահսկողական գործառույթի ապահովումը: Այս մասով ի՞նչ կարծիք ունեք, և արդյո՞ք հաջողություն կարձանագրվի:

-Եթե հիշում եք՝ սահմանադրական բարեփոխումների վերաբերյալ մեր առաջարկները բխում էին հայտնի 7 կետերից: Այդ 7 կետերի մեջ քաղաքական բլոկը հիմնական երեք ուղղություն ուներ: Մեկը՝ անցնել խորհրդարանական համակարգի, մյուսը՝ ընտրական համակարգի արմատական բարեփոխում 100%-անոց համամասնական ընտրակարգի սահմանումով, և մյուսը, որ շատ ավելի կարևոր է, ըստ իս, կառավարման համակարգն առողջացնելու իմաստով՝ միասնական ընդդիմություն- իշխանություն համակարգի ձևավորումն է, որտեղ պետք է ընդդիմությանը տրամադրվեն վերահսկման լծակներ, հնարավորություններ, որովհետև իշխանության այդ վերահսկողությունն ավելի լավ, քան ընդդիմադիր ուժը, չի կարող կատարել: Սա իսկապես կառողջացնի մթնոլորտը, և առաջին հերթին դա վերաբերում է հակակոռուպցիոն պայքարի վերահսկման հնարավորություններին: Այո, շատ լավ է, որ մյուս քաղաքական ուժերը այս տեսակետը պաշտպանեն հենց այս բանակցությունների ժամանակ: Այսօր մենք նաև ուրախ ենք, որ այս հարցում մենք մենակ չենք բանակցում իշխանությունների հետ, ու եթե միանան մյուս քաղաքական ուժերը, պահանջները կլինեն ավելի լիարժեք, ու ավելի խորքային բարեփոխումների կարող ենք հասնել: Ավելին ասեմ՝ երբ Քառյակ ունեինք և սահմանում էինք 12 կետերը, այդ 12 կետերից առնվազն 2-ն առնչվում են կոնկրետ այս խնդիրներին, մասնավորապես՝ մեկն ընտրական համակարգին, մյուսն ընդդիմության մասին օրենք մշակելուն, որտեղ այս բոլոր խնդիրները հստակ կսահմանվեն: Սա է հարցը:

-ՀԱԿ-ին այդպես էլ հանդիպման առաջարկ չի եղել: Արդյո՞ք սա հանդուրժողականության դեֆիցիտի մասին չի խոսում

-Ես մանրամասնություններին տեղյակ չեմ, երևի ՀԱԿ-ը չի ուզում հանդիպել, եթե ուզենան հանդիպել, ես չեմ կարծում, որ հրավերը կուշանա, ես այդպիսի տպավորություն չունեմ, որ ինչ-որ մեկին ուզում են այս դաշտից դուրս դնել: Պարզապես ՀԱԿ-ն անհաշտ ընդդիմության պահվածք է դրսևորում և քննարկումներից ընդհանրապես հրաժարվում է: Մինչև հիմա էլ երբ այդպիսի հարց է լինում, նախագահի անունը անգամ չեն ուզում շոշափել այդպիսի փաստաթղթերի մեջ: Դա, կարծում եմ, գալիս է նաև այդ մարտավարությունից:

-Այն, ինչ վերջին մեկ ամսվա ընթացքում Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում եղավ, արդյոք հենց միտվա՞ծ չէր Սահմանադրական փոփոխություններն անցնցում անցկացնելուն. նկատի ունեմ ԲՀԿ-ի հետ տեղի ունեցածը կամ ոչիշխանական եռյակի այսօրվա չգոյությունը:

-Հարցն էլ հենց այն է՝ ինչո՞ւ են հենց այդ խնդրի շուրջ միավորվել: Մենք Քառյակում շատ հաշտ և համերաշխ աշխատում էինք և հաջողում էինք, քանի անկյունադարձային չէինք համարում ինչ-որ հարց, որ կարող է պառակտել միությունը: Մենք այն ժամանակ էլ ասում էինք՝ ի՞նչ կարիք կա սահմանադրական փոփոխությունների հարցը դարձնել կյանքի և մահվան, լինել-չլինելու հարց: Այդ պահանջը բացարձակապես հակաքաղաքագիտական էր, որովհետև կարող ես ասել՝ ես դեմ եմ սահմանադրական այս նախագծին, սխալ համակարգ է որդեգրվում, և մղել հասարակությանը, որ դեմ քվեարկեն հանրաքվեին, բայց ասել, թե ես թույլ չեմ տա, որ սահմանադրական փոփոխություններ կատարեն՝ դա հակասահմանադրական պահանջ է, որից էլ իշխանությունները, այո, օգտվեցին: Ընդդիմության այս պահվածքը լավ նվեր էր իշխանությանը: Իրենք թուլացրին իրենց, և իշխանությունն օգտվեց դրանից: Եթե որևէ մեկին թվում էր, որ իշխանությունները պետք է սիրահոժար թողնեին հեռանային, բավական էր մի քանի տասյակ հազար մարդ հավաքվեր հրապարակում՝ չարաչար սխալվում էին, դա տեղի չէր ունենալու: Դա հայտարարեց իշխանությունը, որից հետո եռյակը դադարեց գոյություն ունենալուց:

-Ինչպե՞ս եք գնահատում ԲՀԿ գործունեությունն այսօր: Արդյոք այն, ինչ այս օրերին է տեղի ունենում կուսակցությունում, չի՞ փաստում, որ դա մարդ-կուսակցություն էր: Ի՞նչ ապացուցեց այս մեկ ամսվա ընթացքում տեղի ունեցածը:

-Դա ապացուցեց մի պարզ բան՝ ինչ է նշանակում կայացած կուսակցություն, ինչ է նշանակում դեռ ընթացքում և չկայացած կուսակցություն: Այո, մենք վաղուց էինք ասում, որ Հայաստանում կուսակցական համակարգն էլ դեռ լիարժեք կայացած չէ: Մենք հաճախ ենք տեսնում կուսակցություններ, որ մեկ անձի ուրջ են ստեղծված: Նայեք տեսեք՝ շրջակայքում ինչ է կատարվում, և բնական է, որ մեկ անձի շուրջ է ստեղծված, և եթե այդ մեկ անձը կա՝ կուսակցությունը կա, անձը չկա՝ կուսակցությունը չկա: Սա է մեր քաղաքական դաշտի ողբերգությունը: Այս սխալ ճանապարհից պետք է օր առաջ դուրս գանք, և օր առաջ պետք է համակարգ փոխենք:

Պետությունը պետք է իշխանություն-ընդդիմություն միասնական համակարգ ունենա: Սրա մասին ենք երկար տարիներ խոսում, սակայն չենք հասկացվում: Բայց կարծում եմ՝ ժամանակը կգա, ամեն ինչ իր տեղը կընկնի:

-ՀՅԴ-ն ևս հանրության շրջանում միանշանակ չի ընկալվում, և այդ առումով ՀՅԴ-ն ևս խնդիր ունի:

-Այո, վստահության խնդիր բոլորն էլ ունեն, երբ համատարած բոլոր կուսակցությունների նկատմամբ անվստահություն է առաջանում, ժողովուրդը չի վստահում ոչ մի ուժի, գալիս է հենց այս երևույթներից: Մենք, իհարկե, այս միջավայրում դժվարություն ունենք համոզելու, որ ՀՅԴ-ն էլ կուսակցություն է, բայց ունի իր հետևողական քաղաքական գիծը, 125 տարի գործում է, ապրում է, գոյություն ունի: Շատերն էին ասում՝ Դաշնակցությունը հին կուսակցություն է, իր դարն ապրել է, բայց այդպես ասողները մի թիթեռի կյանք էլ չունեցա: Ուրեմն, մի բան կա, չէ՞, որ այսքան տարի ՀՅԴ-ն ապրում է:

-Այսինքն՝ ԲՀԿ-ն փողի վրա հիմնվա՞ծ կուսակցություն է:

-Ոչ միայն փողի, այլև անձի վրա: Հիմա ես դժվար եմ պատկերացնում ԲՀԿ-ն առանց Գագիկ Ծառուկյանի: Ինչպես դա պիտի տեղի ունենա՝ ես չգիտեմ: Ես, իհարկե, չեմ ուզենա, որ քաղաքական դաշտն ամայանա, որովհետև դա վնաս է բոլորիս: Կուսակցությունների չեզոքացումը, վերացումը, նսեմացումը լավ բան չէ, չի նպաստում մեր գործերին: Ընդհակառակը, պետք է ուժեղ իշխանություն, ուժեղ ընդդիմություն և իրար հակակշռելու լուրջ մեխանիզմներ ու լծակներ: Հենց հենց այդ մասին ենք խոսում՝ որ համակարգը պետք է համապատասխան ձևավորվի, որ այդ քաղաքական համակարգը առաջանա, կայուն ու ամուր լինի:

-Իսկ չի՞ ստացվում այնպես, որ երբ ընդդիմադիր կամ ոչիշխանական ուժերն անցնում են իշխանությունների սահմանած ռուբիկոնը, տեղի է ունենում այն, ինչ եղավ ԲՀԿ-ի հետ՝ սկսվում են ճնշումներ: Այսօրվա իշխանությանը ձեռնտո՞ւ է ունենալ ուժեղ ընդդիմություն:

-Ոչ մի իշխանության էլ դա ձեռնտու չէ, բայց պիտի մենք ստիպենք, որ այդպես լինի: Ցանկացած իշխանություն, գործելով ստեղծված համակարգի մեջ, մի բանի մասին է մտածելու՝ ինչպես անի, որ ամրապնդի և պահպանի իր իշխանությունը, և այնպես է ստացվել, որ այս ընթացքում կատարելագործվել է այդ վերարտադրման համակարգը: Եվ սա համակարգային երևույթ է, իսկ մեր գործընկերները սխալ տեղ էին տանում, մտածում էին, որ դա անձով է պայմանավորված: Մենք էլ ասում էինք՝ ոչ, եթե այս համակարգը պահպանվեց, չորրորդ նախագահը ով էլ լինի, նույնն է լինելու, բան չի փոխվելու: Սա չէին ուզում հասկանալ, սա էր մեր հիմնական պահանջը, որ փոխենք համակարգն այնպես, որ նոր եկողը չկրկնի նույնի սխալները:

-Կա՞ երաշխիք, որ մենք սահմանադրական փոփոխություններից հետո այլ իրավիճակ կունենանք:

-Այո, իհարկե, այդ երաշխիքն ամբողջ աշխարհն է ցույց տվել, որ կա, ամբողջ աշխարհում նախագահներ են փոխվում, բայց այդ երկրի կուրսը չի փոխվում: Շատ քաղաքացիներ չեն էլ իմանում՝ իրենց նախագահն ով է, բայց իրենց երկրի վիճակը, պայմանները, ունեցած իրավունքները, իրավական պետության հիմնարար մեխանիզմները և ատրիբուտները պահպանվում են: Սրա մասին ենք մենք խոսում: Իհարկե, անձերը կարևոր են, քանի որ լավ անձն իր տեղում բազմապատկում է այդ տեղի դերն ու նշանակությունը, բայց տեղը և համակարգը անհրաժեշտ է՝ լինեն այնպես, որ նա զսպվի, որովհետև հիմնականում դու պետք է ելնես այն համակարգից, որ նա հակված է չարաշահել իր իշխանությունը, իր ունեցած պաշտոնն իր անձնական նպատակների համար: Սա աշխարհը հասկացել է և ստեղծել է այնպիսի մեխանիզմներ, որ այդ չարաշահումները նվազագույնի հասցվեն, և երկրները երկիր են դարձել: Մենք ասում ենք ՝ եղած միջազգային փորձը բերենք տեղայնացնենք Հայաստանում:

-Ունի՞՚ Սերժ Սարգսյանը քաղաքական կամք իրականում այդ փոփոխություններն իրականացնելու համար:

-Այո, հիմա մենք սա տեսնում ենք: Սերժ Սարգսյանն էլ տեսնում է, որ բոլոր նախագահները, որոնք նախկին են դառնում, դժգոհում են ստեղծված իրավիճակից: Ինչ երաշխիք, որ ինքն էլ չի դժգոհելու: Ի վերջո, մի օր նախագահ չի լինելու, և ինչպես անի, որ նույն իրավիճակում չհայտնվի, ինչպես եղավ թե́ առաջին, թե́ երկրորդ նախագահի հետ: Համակարգը պետք է այնպիսին լինի, որ դու որտեղ էլ լինես երկրում՝ պաշտպանված լինես, ոչ թե միայն պաշտպանվես համակարգի ներսում լինելու հանգամանքով: Բա այդ համակարգի դրսում եղած ժողովո՞ւրդն ինչ անի, դու էլ ես մի օր հայտնվելու դրա մեջ, այդ ուղտը մի օր քո տան առաջ էլ է չոքելու: Այնպես չէ, որ բոլորը հավիտյանս հավիտենից երաշխավորված են՝ պաշտպանված լինելու ստեղծված իշխանական համակարգերից:

Հեղինակ՝ Սիրանույշ Պապյան

1in.am